Iti tengnga ti panangbatikos iti China dagiti upisyal ti Philippine Coast Guard, Armed Forces of the Philippines (AFP) ken dagiti maka-US a senador, iti pammarang a panangitandudo ti soberanya ti Pilipinas, awan ressat ti agresibo ken dagiti interbensyunista a maniobra a militar ken nabal ti US iti West Philippine Sea (WPS). Ad-adda a padpadakkelen dagitoy a maniobra ti posibilidad ti panagbettak ti armado a rinnupak iti baet ti US ken China ken panangguyod iti Pilipinas iti inter-imperyalista a gera.

Rugi pay laeng ti tawen, inyanunsyon ti AFP ti panangisayangkat ti US ti nadumaduma nga aktibidad iti WPS manipud Enero 15 agingga Marso 31. Idi Pebrero 2-6, nagiyaramid ti US ti Bilateral Bomber Air Patrol iti Scarborough Shoal (Bajo de Masinloc) agingga Luzon Strait. Idi Pebrero 13, simmanglad ti barko a panggubat ti Australia iti Subic Bay idiay Zambales kalpasan a “naglayag” ken nakibiang iti susik iti Kalayaan Island Group idi Pebrero 9-10. Kadwa ti US ken Japan, nakipaset daytoy kadagiti napeggad a maniobra iti WPS iti sidong ti maika-14 a Multilateral Maritime Cooperative Activity.

Kabayatanna, agbuwelon ti panagsagana para iti sabali manen a managdadael a war games a Salaknib ken Balikatan (Sabak) a naituding manipud Abril agingga Hunyo. Manipud Enero, nagbalin a nasedsed ti panagruar-serrek iti Pilipinas dagiti nangangato nga upisyal militar ti US, Japan ken Australia para iti panagsagana kadagitoy nga aktibidad.

500+ aktibidad militar

Dagiti nadakamat a war games ket paset ti nasurok 500 interbensyunista nga aktibidad a naituding nga isayangkat ti US iti Pilipinas tatta a tawen. Saan a karaman ditoy a bilang dagiti unilateral war games (saan a kabilang ti AFP) nga iyaramid ti US iti teritoryo ti pagilyan. Saan met a kabilang ditoy dagiti war games nga ipaawag ti Australia ken Japan.

Tapno ikalintegan ti ad-adu ken dakdakkel a war games tatta a tawen, ibagbaga ti US a kritikal kano ti tawen 2026 gapu ta adda ti balak ti China nga agaramat ti ranggas tapno balbaliw nga ipauneg ti Taiwan iti estado na manipud 2027. Iti laksid daytoy ti kanayon a kunkuna ti China nga anyaman a “reunipikasyon” iti Taiwan ket maiyaramid iti natalinaay a pamuspusan.

Naaprubaran ti listaan dagiti war games idi pay Agosto 2025 iti tinawen a pulong ti Mutual Defense Board-Security Engagement Board. Balbaliw daytoy a napasingkedan idi Pebrero 16 iti maika-12 Philippines US Bilateral Strategic Dialogue nu sadinno nga inyanunsyo ti US nga agigabsuon iti pagilyan ti nayon a drones ken misayl laban iti China. Iti kasta, dagiti maniobra ti US iti WPS ket saan a “reaksyon” iti presensya ti China, nu di ket kalkulado nga aksyon tapno papudoten ti rehiyon.

Pangallilaw a “transparency”

Bayat a maibagbaga a “transparency” wenno panangiparang iti sitwasyon ti WPS ti maar-aramid a panangibunannag ti “interbensyon” ti China iti WPS, bin-ig met a gabgaburan ti AFP ken dagiti babaunen ti US ti adu a presensya ken pannakibiang dagiti tropa nga Amerikano kadagiti pakaseknan ti Pilipinas, ken panangtagikwa kadagitoy kadagiti estratehiko a lokasyon iti pagilyan.

Daytoy laeng Pebrero, inpablaak ti US iti publiko ti panangbukel ti Army Rotational Force-Philippines idi Hulyo 2025. Kagiddan ti operasyon daytoy iti Littoral Rotational Force-Luzon, maysa a yunit ti US Marine Corps a nakabase a kangrunaan iti murdong ti amyanan a paset ti Luzon. Idi Oktubre 2025, dagitoy a yunit ket naipasidong iti Task Force Philippines, maysa a kumand ti US a nabukel kalpasan a pagkedkedan ti adu a pagilyan iti Southeast Asia ti duron ti US nga agbukel ti pormal a katulagan a paniktik laban iti China. Agsusublat dagiti tropa nga Amerikano iti daytoy a pormasyon a permanenten a nakabase iti pagilyan.

Nayon kadagiti barko a panggubat, agtaltalinaed iti South China Sea ken kadagiti baybay ti Pilipinas (WPS ken inter-isla) dagiti barko ti US a pang-sarbey ti kabaybayan ken pang-sarbeylans kadagiti barko a Chinese. Dagitoy a barko ket addaan tauhan a “sibilyan a marino” a nakaipasidong iti US Military Sealift Command.

Nalablabes ti presensya dagitoy iti naisapubliko a siyam a “napagtulagan a lokasyon” iti sidong ti EDCA. Maik-ikkan dagitoy a tropa ti Amerikano ti ekstra-teritoryal a karbengan ken proteksyon. Saan a masakupan isuda dagiti lokal a linteg ken saan da a basta-basta mapagsungbat iti anyaman a krimen a mabalin da a maaramid.