Dua a dekadan a bakbaklayen ti masa a Pilipino ti 12% value-added tax (VAT) manipud idi rinugyan daytoy nga ipataw ti reaksyunaryo a gubyerno idi Pebrero 2006. Manipud 10%, naingato ti 12% ti VAT ken pinasaklaw iti dandani 90% dagiti produkto ken serbisyo.

Ti VAT ket kalkaltasen ti gubyerno tunggal gumatang ti kadawyan a Pilipino ti produkto a taraon (naproseso a karne, delata nga ikan, mantika, gatas, kape, asukar, nudels, kdpy.), dagiti kawes ken sapatos, agas, alikamen iti balay, ramit pangkonstruksyon ken kadagiti serbisyo kas ti kuryente, danum ken telekomunikasyon iti pagilyan. Kolkolektaren daytoy ti Bureau of Internal Revenue (BIR). Agipatpataw met ti VAT kadagiti produkto nga maim-import a kolkolektaren met ti Bureau of Customs (BOC).

Pakasaritaan ti VAT

Umuna nga induron ti International Monetary Fund (IMF) idi 1984 ti panangipatungpal kadagiti reporma iti panagbuwis iti Pilipinas. Uppat a tawen ti napalabas, inpataw met ti rehimen US-Aquino I ti 10% VAT iti bileg ti Executive Order No. 273. Sinaklaw ti panagbuwis ti adu a produkto iti pagilyan malaksid kadagiti produkto a pang-eksport.

Ti saklaw ti VAT ket napalawa iti umuna a gundaway idi inpasa ti konggreso ti rehimen US-Ramos ti Republic Act (RA) No. 7716 wenno Expanded VAT (EVAT) idi Mayo 1994. Ti EVAT ket maysa kadagiti kundisyon nga indatag ti IMF tapno pautangen ti gubyerno ti $650-milyon idi Hunyo 1994. Sinaklaw daytoy dagiti nayon a produkto ken serbisyo tapno patawan ti VAT uray dagiti pestidisyo ken serbisyo iti telekomunikasyon ken panagbyahe iti eroplano ken barko. Gapu iti panagkwestyon iti ligalidad ti linteg, naitantan ti dua a tawen ti panangipatungpal ditoy.

Idi Pebrero 2006, upisyal nga inngato ti rehimen US-Arroyo ti 10% VAT agturong ti 12% VAT umannurot iti panangipasa ti konggreso iti RA 9337 wenno Reformed VAT idi Mayo 2005. Kadagiti sumaruno nga amyenda iti VAT, nagtalinaed daytoy iti nakangatngato a 12% ken naipasaklaw iti sidong ti Tax Reform for Acceleration and Inclusion (TRAIN) Law (2018) ken Digital VAT (2024).

Sadinno a mapmapan ti VAT?

Iti datos ti BIR, ti VAT ket maikadwa iti kadakkelan a makolkolekta a buwis ti ahensya (25% ti kabuklan a makolkolekta a buwis) iti tinawen. Idi 1988, idi naipatungpal ti 10% VAT ket nakolekta ti BIR ti ₱7.15 bilyon. Idi napasaklaw daytoy idi 1996, dimmakkel ti nakolekta a VAT agturong ti ₱40.93 bilyon manipud ₱29.57 bilyon idi 1995. Idi naingato agturong ti 12% idi 2006, nakakolekta ti gubyerno ti ₱140.93 bilyon manipud iti ₱87.86 bilyon idi 2005.

Manipud Enero agingga Agosto idi 2025, nakapastrek ti gubyerno manipud iti VAT ti ₱487 bilyon bayat a nairekord ti BIR ti maysa a kadakkelan a nakulekta a VAT idi 2024 a dimmanon ti ₱643.85 bilyon. Manipud 1988, mapatta-patta a dumanon iti ₱7.29 trilyon ti kabuklan a nakolekta ti BIR iti VAT. Saan pay a karaman ditoy ti nakolektar ti BOC iti VAT kadagiti imported a produkto.

Ti VAT, kas ti dadduma pay a makubkubra a buwis ket mangponpondo iti operasyon ti reaksyunaryo a gubyerno. Ditoy nga agtataud ti pagbayad iti dumakdakkel a gangannaet nga utang, kamali a prayoridad iti militar ken depensa ken kadagiti proyekto nga imprastruktura, ken para iti kikbak ken kurakot dagiti burukrata-kapitalista.

Direkta iti bulsa

Iti nabiit pay a pannakaibunannag ti sistemiko a korapsyon ti rehimen Marcos, nagbalin a doble a padagsen ti panagbayad ti VAT. Daytoy a panagrigat ket marikna ni Anna, agtawen 43 nga ina ti tallo iti Pasig City. Iti binayadan na a bill ti kuryente (₱4,994.47), danum (₱1,095.8) ken internet (₱2,400) idi Enero, mapatta-patta a ₱1,000 ti makupkupit ti estado iti langa ti VAT. Mangnayon pay ditoy ti gastos da iti taraon, LPG, gastos iti eskwelaan ken renta, nga agpapada a natuonan met ti VAT.

“Amin a maal-ala da ket direkta a maibubulsa ken mabusbusbos iti kabukbukodan nga interes isu a dagiti Pilipino ket agtultuloy nga agrigrigat uray igagaed da a mangged” segun ken Anna. Kabilang isuna iti nasaknap nga awag ti panagpasungbat iti amin a karaman ken mangnamnama a maisubli iti umili ti kwarta da.

Idi Pebrero 13 ken 20, nagiyaramid ti protesta ti grupo ti babbai a Gabriela iti Commonwealth Market idiay Quezon City tapno iyawag a: “VAT ikkaten! Kurakot pagsungbaten!” Rugi daytoy ti kampanya da tapno ipabasura ti VAT nga agbalin a sentro a kampanya ti grupo agingga iti sangalubongan nga aldaw ti babbai a mangmangged. Kanaig daytoy, idurduron iti konggreso ti Makabayan Bloc ti Presyo Ibaba Bill a mangikkat iti 12% VAT.