Rumbeng a lagipen ti umili a Pilipino ti maika-40 anibersaryo ti Panagrukwas iti Edsa, ti uppat nga aldaw nga istorikal a panagbangon a nagserbi a maudi a disnog ti 14-tawen a dangadang ti umili a Pilipino a nanggibus iti korap ken pasista a diktadura ni Ferdinand Marcos Sr.

Tapno paatiddogen ti panagtugaw na iti Malacañang, inyatnag ni Marcos Sr ti linteg militar idi 1972 ken inaramat na ti militar ken pulis tapno agimula ti pasista a teror. Inapput ken binekkel na ti intero nga umili, bayat a nagakop ti kinabaknang ken nagpapas iti turay dagiti Marcos.

Saan a bumaba iti $10 bilyon (wenno dandani ₱600 bilyon) ti kinamkam dagiti Marcos nga indeposito da kadagiti bangko iti sabali a pagilyan, wenno ingatang da kadagiti mansyon, dagdaga, pasdek, dyamante, dagiti negosyo ken dadduma pay a sanikwa. Inikutan dagiti Marcos ti negosyo dagiti karibal da ken pinaboran da dagiti kroni ken napudno nga alipures da. Nagbutyog dagiti Marcos bayat a naisubsob iti kinarigat ti umili.

Iti unos ti 14 a tawen, awan pannakabannog ken awan sarday a nakidangadang ti umili a Pilipino. Sangsangkamaysa da a nagmartsa iti kalsada tapno agprotesta ken dinalyasat da ti dana ti armado a dangadang iti kaaw-awayan. Armado ken saan nga armado, situtured ken sipipinget a nagsakripisyo da tapno gibusan ti panagari ti diktadura. Iti garapal a panagsaur ni Marcos iti eleksyon 1986, bimtak ti pungtot ti intero nga umili ken nagbuyat iti uppat nga aldaw a panagrukwas.

Adda ti naisangsangayan a kinapateg ti pananglagip iti Panagrukwas iti Edsa ita a tawen 2026. Lagipen ti panagrukwas a nangtennag iti dati a pasista a diktadura a natatek ti korapsyon, bayat nga agluplupyas ti pungtot ti umili iti binilyon a piso nga inbulsa dagiti maanomalya a flood control project. Nagdalluyon dagiti tignay-protesta manipud idi Setyembre 2025. Agtultuloy a gumilgil-ayab ti pungtot ti umili iti korapsyon ken agpangpangta a balbaliw a bumtak iti kalsada.

Malagip tatta a tawen ti Panagrukwas iti Edsa bayat a pumigpigsa ti awag a pagsungbaten agingga iti tuktok ti amin a karaman iti panagkurakot. Kalpasan ti uppat a dekada, maysa manen a Marcos ti adda iti sentro tatta ti luksaw ken protesta ti umili a Pilipino.

Kalpasan ti mano a bulan a pilit a makalkaluban ti pannakairaman ni Marcos iti kurakot, rimwaren dagiti ebidensya a mangitudtudo nga isuna mismo, katinnulong dagiti upisyal ti Malacañang ken kasabwat dagiti upisyal ti Department of Public Works and Highways (DPWH), ti utek ti nasaknap nga iskema ti kuleksyon dagiti kikbak kadagiti proyekto a pang-imprastruktura ti gubyerno.

Dagiti pammaneknek ditoy, karaman iti listaan ti naawat a kikbak a dumanon iti ₱8 bilyon a naitulod iti balay ni Marcos idiay Forbes Park, ket nalapdan nga maibunannag iti publiko iti inaramid a panangibasura ti konggreso iti naipila a kaso nga impeachment laban kenkwana. Kasabwat met ti Akbayan ken sumagmamano a pulitiko nga agpospostura a kontra-korapsyon, pilit nga iyad-adayo ni Marcos ti rurod ti umili kenkwana. Ar-aramaten da ti al-alya ti “panagsubli dagiti Duterte” tapno butbutngen ti umili nga agidurduron a pagsungbaten ni Marcos.

Ti inbulsa ni Marcos a kikbak kadagiti flood control project ket paset laeng ti dakkel nga iskema dagiti Marcos tapno agakup ti kinabaknang iti poder. Manipud idi balbaliw a nagtugaw dagiti Marcos iti Malacañang, saan a bumaba iti pito a kunniber laban kadakwada ti inbasura dagiti korte, a pakairamanan ti nasurok ₱3 bilyon a tinakaw a kinabaknang. Induron ni Marcos ti panangpasingked kas linteg ti Maharlika Fund tapno maaramat na ti agingga ₱75 bilyon a pondo ti gubyerno tapno ipuonan iti negosyo dagiti paboran na a burgesya komprador.

Agkakaribal man iti pulitika ken panagtakaw, dagiti burukrata kapitalista ket agkakadwa iti naindasigan nga interes da ken agkaykaysa da iti panangikuspil iti umili. Nu saan nga iti protesta ti umili, saan da a pagsungbaten ti kapada da a korap iti amak nga isuda met ti mapagsungbat iti masangwanan. Napadisi man iti poder idi 1986, saan a pinagsungbat wenno pinagbayad ti innem a simmaruno a gubyerno dagiti Marcos. Iggem pay latta dagiti Marcos ti ginasut a bilyon a piso a tinakaw a kinabaknang nga naaramat kadagiti napalabas a tawen tapno in-inut a makasubli da iti poder.

Kadagiti napalabas a dekada, ad-adda a kimmaro ti panagtakaw ken panagakup ti kinabaknang dagiti upisyal ti gubyerno ken dagiti agar-ari a dasig. Tunggal rehimen ket mabigbig iti dadakkel nga anomalya – Kamag-anak Inc, PEA-Amari, Hweteng Protection, NBN-ZTE Deal, Pork Barrel King, Pharmally Scandal ken dadduma pay. Bayat nga umun-uneg ti nakaisukbaan a krisis ti ekonomya, ad-adda a nagbalin da a garapal iti panagtakaw iti pondo ti pagilyan. Ti dakkel a kikbak kadagiti proyekto a flood control ket rinugyan ni Duterte ken pinakaro ni Marcos. Uray bise presidente laeng, ginasut a milyon a piso met ti tinakaw ni Sara Duterte, a mabigbig iti korapsyon, kas ti ama na.

Ti panagibulsa ni Marcos ken dagiti kakunsabos na iti binilyon a piso a pondo ti umili ket mangsungsungrod iti gumilgil-ayab a pungtot ti masa ti umili. Bayat nga agpappapas iti kinabaknang dagiti gangannaet a kapitalista ken lokal nga agar-ari a dasig, nalabes ti panagsagaba ti masa nga anakling-et ken babassit nga agsapsapul ti pagbiagan iti sango ti awan-ressat a panagngato ti presyo ti taraon ken dagiti gagatangen, nababa a sweldo ken pagbiagan, palpak a serbisyo, agtultuloy a panangdadael iti kalikasan ken ti resulta daytoy a kalamidad. Bayat a paspasurot iti bileg ti imperyalismo a US, iturturong ti armado nga estado ti pasista a rungsot daytoy laban iti umili.

Lagipen ti umili ti maika-40 tawen ti Panagrukwas iti Edsa iti tengnga ti pumigpigsa nga awag, nangruna la unay dagiti kabataan, a gibusan ti agar-ari a bulok a sistema. Pudno a tapno magun-od ti tartarigagayan ti umili a pudno a panagbalbaliw, kasapulan a gibusan ti agar-ari a malakolonyal ken malapyudal a sistema ken ti naindasigan a panagari dagiti burukrata-kapitalista, kasabwat dagiti burges kumprador, dadakkel nga apo’t daga ken gangannaet a monopolyo kapitalista.

Kasapulan a pangiggeman dagiti adal ti pakasaritaan tapno silawan ti dana ti panagabante ti dangadang para iti nailyan a demokrasya nga addaan sosyalista a perspektiba. Nasken a reppeten ti nalawa a panagkaykaysa ti umili tapno iyabante ti rebolusyonaryo a dangadang, babaen ti naunday a gubat ti umili. Ti awag ti Partido, nangruna kadagiti kabataan ket agkameng iti New People’s Army! Kasano man karigat ken kadakkel ti sakripisyo, agtultuloy nga iyabante ti armado a dangadang iti kaaw-awayan ken ipundar ti baro demokratiko a gubyerno ti masakbayan tayo.