Sadtong Pebrero 4, nagpirma sa kasugtanan ang gobyerno sang Pilipinas kag US para sa “pagpauswag sang kooperasyon” sa pagmina sang mga kritikal nga mineral kag rare earth sa pungsod. Ginhimo ang kasugtanan samtang yara sa sinapol nga 2026 Critical Mineral Ministerial nga ginhiwat sa Washington. Magluwas sa Pilipinas, naghimo sang kasubong nga bilateral nga kasugtanan ang US sa 10 pa ka pungsod. Tuyo kuno sang kasugtanan nga mapatigayon ang “pagproseso” sa pungsod sang amo nga mga gina-eksport nga mineral, partikular ang nickel, cobalt kag graphite, santo sa pagpadasig sang tyempo sang produksyon sang mga baligya nga nagakinahanglan sini.

Ang kritikal nga mineral kag mga rare earth element importante nga sangkap para sa paghimo sang mga de-kuryente nga mga salakyan, renewable energy, elektroniks, kag abante nga teknolohiya. Sa subong, ang pungsod China ang may kontrol sa 70% sang rare earth mineral sa kalibutan, kag nagaproseso sang 90% sang suplay sang kritikal nga mineral sa kalibutan.

Ang ginhimo nga mga bilateral nga kasugtanan kabahin sang Critical Mineral Security Program sang gobyernong US nga nagatuyo nga pauswagon ang kapasidad sang US sa produksyon kag pagproseso sang mga kritikal nga mineral samtang nagatukod sang bag-ong alyansang heyopulitikal sa mga pungsod nga manggaranon sa rekurso. Estratehikong katuyuan sang imperyalismong US ang mapabilin ang dominante nga posisyon sini sa kalibutan batuk sa China. Markado nga mas agresibo subong ang US agud segurohon ang kontrol kag akses sa mga malahalon nga rekurso sa bug-os nga kalibutan. Ginakabig sang US ang kritikal nga mineral bilang hambalanon sang pungsodnon nga seguridad kag ginatrato ini nga kapareho sa lana sadtong nagligad nga siglo.

Ang kasugtanan kabahin man sang programa sang rehimen Marcos nga nagatuyo nga padasigon ang pagdamo sang dalagkuan nga pagmina sa pungsod paagi sa pag-ganyat sang dumuluong pangapital kag pagpakete sa pagmina bilang “transisyon padulong sa matinlo nga enerhiya.” Ginpadasig kag ginhimo nga simple ang pagproseso sa mga aplikasyon sa pagmina, nga santo man sa adyenda sang US.

Luzon Economic Corridor

Una nga nagsulod sa kasugtanan ang gobyerno sang Pilipinas para sa pagmina sang kritikal nga mineral sadtong Abril 2024 sa idalum sang Luzon Economic Corridor (LEC), programa sa ekonomiya sa tunga sang US, Japan kag Pilipinas. Tuyo sang LEC nga padasigon ang koordinasyon sa pangapital sa mga dalagko nga proyekto kasubong sang riles, modernisasyon sang mga pantalan,”matinlo nga enerhiya,” kag ilig sang suplay para sa semikonduktor kag agrikultura. Ginakabig ini nga pangtapat sang imperyalismong US sa Belt and Road Initiative kag Maritime Silk Road sang China.

Nagahatag man sang dalan ang LEC sa mga kumpaniya nga Amerikano nga hilway nga makamina, magproseso kag mag-eksport sang kritikal nga mineral. Gina-proteksyunan man sini ang ilig sang suplay sang US halin sa pagpasilabot sang China kag iban pa nga pungsod paagi sa pagpalapad sang ginakuhaan sini sang suplay, kag mga alagyan sini nga ruta.

Magluwas sa pang-ekonomiya nga aspeto sang LEC, magaserbe man ini nga kasugpon sang EDCA. Kabahin ang LEC sa plano sang US nga himuon nga sentro ang Luzon para sa mga operasyon militar sini, nga lapas sa sobereniya sang pungsod.

Epekto sa pumuluyo

Ang bag-o nga ginpirmahan nga kasugtanan patimaan sang panibag-o nga bulwak sang imperyalistang pagpangkawkaw sa dunang manggad sang pungsod kabaylo sa pungsodnon nga industriyalisasyon, kapalibutan, kag mga kinamatarung sang mga lokal nga komunidad.

Ang Pilipinas ang ikaduha sa pinakadako nga prodyuser sang nickel, ang nagapanguna nga kritikal nga mineral nga gina-eksport sang pungsod. May reserba nga deposito ang pungsod nga 4.8 milyon metriko tonelada kag nagabalor sang $170 bilyon. Mayor nga makuha ini sa Zambales, Surigao del Norte kag Sur, Dinagat kag Palawan.

Kinaandan nga pamaagi sang pagmina sang nickel ang open-pit, isa sa mapangwasak nga dagway sang pagmina. Ang amo nga proseso sang pagmina nagadulot sang pagkatiphag sang duta, kag paghilo sang hangin, duta, suba, kadagatan, kag ginakuhaan sang ilimnon nga tubig.

Kon mapatuman ang kasugtanan, segurado nga magadamo ang operasyon sang mapangwasak nga pagmina sa pungsod. Magaresulta ini sa labi nga pagkawasak sa kapalibutan, paglapta sang makahililo nga basura, pagbaylo-gamit sang mga duta pang-agrikultura kag pagpalayas, pagsingki sang militarisasyon, kag pagdamo sang kasong pagpatay sa mga mangunguma kag tumandok,kag pagdamo sang paglapas sa tawhanon nga kinamatarung, para lang sa interes sa ekonomiya, militar kag heyopulitika sang imperyalismong US.