Tulo ka semana human sa pagpangatake sa US-Israel sa Iran, nagpabiling lig-on ang gobyerno ug katawhan niini sa pagdepensa sa ilang soberanya. Kini atubangan sa walay hunong nga pagpamomba sa US-Israel nga miresulta sa dakong kadaot sa ilang mga komunidad, militar ug ekonomya.

Niadtong Marso 13, kapin sa 1,400 na ang gitaho sa Iranian Health Ministry nga napatay sa gerang agresyon ug kapin sa 18,000 ang naalaot, halos tanan mga sibilyan. Milyun-milyon ang naabog sa ilang mga komunidad tungod sa pagpamomba sa mga residensyal nga lugar.

Dali nga nailisan sa Iran ang mga opisyal nga mipuli sa mga lider nga gipunting sa asasinasyon sa US ug Israel. Nakalunsad kini og depensa ug kontra-atake batok sa mas makapangyarihang pwersang Amerikano. Gipagawas niini ang liboang drone ug misayl nga mipunting sa mga pasilidad sa Israel ug 27 ka base militar sa US sa Bahrain, Kuwait, Qatar, Jordan, UAE, Saudi Arabia ug upat pa ka nasud.

Labi pang gisuko sa US ang katawhang Iranian. Minilyon ang nisalmot sa sunod-sunod nga rali sulod sa nasud gikan Pebrero 28 aron makmakon ang agresyon. Niadtong Marso 18, mibalik sila sa kadalanan sa Tehran aron ilubong si Dr. Ali Larijani, kalihim sa Supreme National Security Council, ug uban pang opisyal nga napatay sa pagpamomba nga giangkon sa Israel.

Gikontrol sa Iran ang Strait of Hormuz, ang pig-ot nga agianan sa mga barko tali niini ug Oman ug gipugngan ang paglawig dinhi sa mga barkong Amerikano, Israeli ug ilang mga alyado. Niining agianan gaagi ang 20% sa suplay sa lana sa kalibutan, 20% sa liquified natural gas ug 30% sa kalibutanhong suplay sa kemikal, lakip ang mga gigamit sa mga abono. Isip depensibong lakang, gibutangan sa Iran og sea mine o mga eksplosibo ang ilang teritoryong dagat aron pugngan ang pagsulod sa mga barkong iggugubat sa US. Ang bugtong gitugotan niini nga molayag sa agianan karon mao ang mga barkong “dili kaaway” ug nagsunod sa ilang mga lagda sa kadagatan.

Epikong kasaypanan

Dili ikalimod nga ang Operation Epic Fury (Operasyong Epikong Kasuko) sa US, nga ginganlan sa Iran og Operation Epic Mistake (Operasyong Epikong Kasaypanan), wala pa nahuman ug dili sayon mahuman, sukwahi sa gihandum ug deklarasyon sa presidente sa US nga si Donald Trump. Mibalibad ang Iran sa pagsulod sa hunong-buto hangtud dili tapuson sa US ang pagpamomba sa nasud.

Grabe na kaayo ang epekto sa mga ekonomya sa mga silingang nasud nga nagsalig sa pag-eksport sa langis. Tungod sa dili makabaligya, adunay mga nasud nga napugos sa pagpakunhod, bisan temporaryong ihunong, ang pagmina sa lana. Minilyon ang na-stranded o dili makabiya sa rehiyon tungod sa pagsira sa mga biyahe sa eroplano sa mga nasud.

Nagpasakit ang agresyon sa tibuok kalibutan. Gituuk niini ang daloy sa langis ug gipasaka ang presyo sa krudo nga lana hangtud $100/baril ug labaw pa. Gibati sa mga katawhan, lakip ang katawhang Amerikano, ang pagtaas sa presyo sa mga produkto sa petrolyo ug kauban nga pagtaas sa presyo sa mga palaliton ug serbisyo.

Dugang pang nagubot ang rehiyon human gibomba sa US niadtong Marso 13 ang Kharg Island, ang nag-unang terminal sa lana sa Iran diin moagi ang 90% sa lana nga gi-eksport niini. Tumong sa US ug Israel nga sakmiton ang maong isla, apil ang tanang lana nga moagi didto. Doble ang estratehikong bili sa isla alang sa US kay dinhi moagi ang gi-eksport nga lana sa Iran padulong sa China, ang nag-unang tigpalit niini.

Aron pun-an ang nawala nga produksyon ug ipakunhod ang presyo, nagpagula sa US, kauban ang mga alyado niini, og 400 milyong baril sa reserbang langis. Temporaryo usab nga gibawi ni Trump ang embargo batok sa lana sa Russia. Bisan pa, walay dakong pag-us-os sa mga presyo sa kalibutanhong merkado. Mibalibad bisan ang mga alyado ni Trump sa Europe ug Asia nga magpadala og mga barkong iggugubat sa Middle East aron pugos nga abrihan ang Hormuz.

Sulod sa US, giatubang ni Trump ang dakong pagsupak sa iyang kaugalingong katawhan. Liboan ang nagprotesta aron kondenahon ang ilegal ug lapas sa internasyunal nga balaod nga pagpanulong. Gikondena nila ang dakong gasto militar para isustine ang agresyon. Sa unang unom ka adlaw pa lang sa pagpangatake, gibanabana nga migasto ang US og $11.3 bilyon ug halos $1 bilyon kada adlaw pagkahuman. Giduso nila ang dihadihang pagtapos sa gera, pagbalik sa negosasyon ug pagsulod sa hunong-buto.