Linibo nga mga masang Negrosanon, Pilipino sa pungsod kag sa luwas sa pungsod, kag pangkalibutanon nga proletaryo ang nagtaas sang kamao para pasidunggan kag parangalan ang mga martir kag bagani sang Toboso, nga kolektibo nga ginatawag nga Toboso 19. Sila ang 19 ka mga pulang hangaway sa Bagong Hukbong Bayan (BHB), kag indi armado nga mga indibidwal nga ginmasaker sang 79th IB sadtong Abril 19 sa Barangay Salamanca, Toboso, Negros Occidental.

Lakip sa ila ang iskwad sang sampu ka mga pulang hangaway sang BHB-Northern Negros (Roselyn Jean Pelle Command) nga nakig-away sa mga pasista tubtub sa ila ulihi nga ginhawa. Sila nanday Roger Fabillar (Ka Tapang), na nagserbeng kumander sang BHB-Northern Negros; Maria Clarita Branzuel Blanco (Ka Sanim/Pat), instruktor sa pulitika; Rene Villarin Sr (Ka During), iskwad lider; Genevieve Balora (Ka Raia), kadre sang Partido sa distrito; Pedro Bonghanoy (Ka Regen), upisyal sa medikal; Sonny Boy Caramihan (Ka Nikki); Arnel Javoc (Ka JR); Joros Caramihan (Ka Bunso); Labskie Purisimia Enustacion (Ka Judy); kag Jocel Gimang (Ka John Paul). Gatusan ka mga Negrosanon ang naghanay sa malaba nga komboy para pasidunggan kag idul-ong sa katapusan nga pagapahuwayan ang ila mga Pulang hangaway.

Isip mga pulang hangaway sa hukbong bayan, direkta sila nga nagpartisipar sa produksyon sa mga mangunguma, nagahimo sang mga talakayan angot sa kinamatarung sang mga ginahimuslan, kag nagahatag sang mga serbisyo sosyal sa pumuluyong Negrosanon. Nagpamuno sila kag naging kabahin sa mga taktikal nga opensiba batok sa pasistang AFP kag PNP.

Sa ila pagpaninguha, nakapalapad sila sang erya sa yunit kag nakarekober sa mga erya nga malawig na nga naabandona. Sa mga niagi nga tuig, naglapad sang 30% ang katapuan sang Partido kag natuko ang mga bag-o nga sangay sa malapad nga mga erya. Nagdako sang halos 50% ang katapuan sang mga likom nga mga organisasyong masa samtang katatlo ka pilo nga naglambo ang isip sang mga naangotan sang rebolusyonaryong kahublagan.

“Sila ang mga binhi, tubig, kag sanag sang adlaw nga mas magpausbong sa mga naani nga kadaugan sang rebolusyon sa isla sang Negros kag bilog pungsod. Ang mga pala na ila nabuhian uyatan sang mga nagpabilin agud ipadayon ang pagpatag sa tatlo ka paantus nga bukid sang imperyalismo, burukrata kapitalismo, kag pyudalismo,” pahayag sang BHB-Northern Negros.

Mataas nga pagpasidungog man ang ginahatag sa masang Pilipino sa siyam nga indi armado nga indibidwal nga ginpatay sang 79th IB. Ginkilala sila nanday: R.J. Nichole Ledesma, tigpamalitha sang Altermidya; Alyssa Alano, lider estudyante sang University of the Philippines-Diliman; Maureen Keil Santuyo, miyembro sang National Network of Agrarian Reform Advocates-Youth; Errol Wendel, organisador sang Unyon ng mga Manggagawa sa Agrikultura; Lyle Prijoles, Pilipino-Amerikanong lider sang International Coalition for Human Rights in the Philippines; Kai Sorem, Pilipino-Amerikanong oranisador sang Anakbayan sa US; Roel Sabillo, pamatan-on nga mangunguma; kag duha ka menor-de-edad (15 at 17 anyos) halin sa Toboso kag Calatrava.

Asud-asud ang mga programa sang pagpasidungog sa mga martir akag bagani sa Toboso. Sa partikular, ginhatagan sang programa sa parangal para ni Ledesma sang Altermidya sadtong Mayo 1; ang kahublagan mangunguma para sanday Santuyo kag Errol Wendel sadtong Mayo 3; ang komunidad sang UP Diliman kay Alano sadtong Mayo 5; kag ang mga migranteng Pilipino sang US para sanday Prijoles kag Sorem sadtong Mayo 4-5.

Suno sa mga progresibong grupo, nasa Toboso ang anum nga mga organisador kag mamalitha para maghimo sang pagpangusisa kag pakighiusa sa mga mangunguma nga ginadislokar sang mga proyekto nga solar farm kag windmill sa probinsya. Ang ila desisyon nga magkadto sa mga militarisado nga mga komunidad sang isla sa Negros usa ka muklat nga tikang nga makighiliusa sa mga pigado nga mga mangunguma sa lugar.

Panawagan para sa hustisya

Sa nagkalain-lain nga bahin sang pungsod kag sa luwas sa pungsod, naglunsar sang mga protesta, pagdagkot sang kandila, kolektibo nga pagpangamiyo, kag iban pa nga tipo sang aktibidad para isinggit ang hustisya para sa Toboso 19. Ginkalampag nila ang hedkwarters sang Armed Forces of the Philippines (AFP) sa Camp Aguinaldo sa Quezon City sadtong Abril 24 para sukton ang rehimeng Marcos.

Suno sa Karapatan, ang masaker ginakabig nga krimen sa gyera nga kinahanglan manabat ang rehimeng Marcos, ang AFP kag ang National Task Force-Elcac. “Masibilyan man sila ukon kombatant, ang mismong isip sa mga napatay ang magaabli sang mga importante nga mga pamangkot kag konklusyon angot sa paagi sang operasyon sang AFP,” suni ni Cristina Palabay, pangkabilogan nga kalihim sang grupo.

Dugang niya, ang paggamit sang militar sang sobra kag indi patas nga pwersa, ang pagkapaslaw sa paghimo sang tikang na malikawan o mabuhinan ang mga napatay, ang isa ka adlaw nga media blackout, kag ang nagkalain-lain nga taho sa mga lugar sang insidente kag mga nakuha nga armas kinahanglan nga kwestyunon. Suno pa niya, ang posibilidad nga naghimo ang militar sang masaker, isa ka krimen sa gyera, nga kabahin sa konteksto sang armado nga engkwentro kinahanglan imbestigahan.

Madamo ang nakighiusa sa panawagan para sa hustiya lakip na si San Carlos City Bishop kag Caritas Philippines President Most Rev. Gerardo A. Alminaza, D.D. Nanawagan man ang pipila ka mga partido kag kongresista para sa independyenteng imbestigasyon lakip na ang mga representante sang Makabayan Bloc kag si ML Partylist Rep. Leila de Lima.