Rinibo a masa a Negrosanon ken Pilipino iti pagilyan, iti ballasiw-taaw ken sangalubongan a proletaryo ti nagitag-ay ti gemgem tapno padayawan dagiti martir ken banwar ti Toboso, a kolektibo a maaw-awagan a Toboso 19. Isuda ket ti 19 a Nalabbaga a mannakigubat ti New People’s Army (NPA) ken dagiti saan nga armado nga indibidwal a minasaker ti 79th IB idi Abril 19 idiay Barangay Salamanca, Toboso, Negros Occidental.

Kabilang kadakwada ti iskwad ti sangapulo a Nalabbaga a mannakigubat ti NPA-Northern Negros (Roselyn Jean Pelle Command) a limmaban kadagiti pasista agingga iti maudi nga anges. Isuda ket da: Roger Fabillar (Ka Tapang), a nagserbi a kumander ti NPA-Northern Negros; Maria Clarita Branzuel Blanco (Ka Sanim/Pat), instruktor iti pulitika; Rene Villarin Sr (Ka During), iskwad lider; Genevieve Balora (Ka Raia), kadre ti Partido iti distrito; Pedro Bonghanoy (Ka Regen), upisyal iti medikal; Sonny Boy Caramihan (Ka Nikki); Arnel Javoc (Ka JR); Joros Caramihan (Ka Bunso); Labskie Purisimia Enustacion (Ka Judy) ken Jocel Gimang (Ka John Paul). Ginasut a Negrosanon ti nakiintar iti atiddog a komboy tapno padayawan ken itulnog iti tanem dagiti Nalabbaga a mannakigubat da.

Kas Nalabbaga a mannakigubat ti hukbo ti umili, direkta da a nakipaset iti produksyon dagiti mannalon, nagiyaramid ti tinnalantan seknan iti karbengan dagiti magungundawayan ken nagited kadagiti serbisyo a panggimong iti umili a Negrosanon. Nangidaulo ken nakipaset da kadagiti taktikal nga opensiba laban iti pasista nga AFP ken PNP.

Babaen iti panagpinget ket nakapagpalawa ti erya ti yunit ken nakarekober kadagiti erya a nabayagen a naibati. Iti napalabas a tawen, limmawa ti 30% ti kamkameng ti Partido ken naitakder dagiti baro a sangay iti nalalapad nga erya. Dimmakkel met ti dandani 50% ti kamkameng dagiti limed nga organisasyon ti masa bayat a tallo a daras a dimmakel ti bilang dagiti masilsilpoan ti rebolusyonaryo a tignay.

“Isuda dagiti bin-i, danum ken silnag ti init nga ad-adda a nangparukbos kadagiti maan-ani a balligi ti rebolusyon iti isla ti Negros iti intero a pagilyan. Dagiti pala a naibbatan da ket iggeman tayo a nabati tapno ituloy ti panangpatag iti tallo a parigat a bantay ti imperyalismo, burukrata kapitalismo ken pyudalismo,” pablaak ti NPA-Northern Negros.

Nangato met a pammadayaw ti indaton ti masa a Pilipino iti siyam a saan nga armado nga indibidwal a pinapatay ti 79th IB. Nabigbig isuda a da: R.J. Nichole Ledesma, peryodista ti Altermidya; Alyssa Alano, lider estudyante ti University of the Philippines-Diliman; Maureen Keil Santuyo, kameng ti National Network of Agrarian Reform Advocates-Youth; Errol Wendel, organisador ti Unyon ng mga Manggagawa sa Agrikultura; Lyle Prijoles, Pilipino-Amerikano a lider ti International Coalition for Human Rights in the Philippines; Kai Sorem, Pilipino-Amerikano nga oranisador ti Anakbayan idiay US; Roel Sabillo, kabataan a mannalon ken dua a menor-de-edad (agtawen 15 ken 17) manipud iti Toboso ken Calatrava.

Agsasaruno dagiti programa ti pammadayaw kadagiti martir ken banwar ti Toboso. Iti partikular, nangisagut ti Altermidya ti programa ti pammadayaw para ken Ledesma idi Mayo 1; ti tignay mannalon kada Santuyo ken Errol Wendel idi Mayo 3; ti komunidad ti UP Diliman ken Alano idi Mayo 5 kasta met dagiti migrante a Pilipino ti US kada Prijoles ken Sorem idi Mayo 4- 5.

Segun kadagiti progresibo a grupo, adda idiay Toboso ti innem nga organisador ken peryodista tapno agsukisok ken makikaykaysa kadagiti mannalon nga iyab-abog dagiti proyekto a solar farm ken windmill iti prubinsya. Ti pangngeddeng da nga agturong kadagiti militarisado a komunidad ti isla ti Negros ket maysa a siririing nga addang a makikaykaysa kadagiti marigrigat a mannalon iti lugar.

Awag para iti hustisya

Iti nadumduma a paset ti pagilyan, uray iti ballasiw-taaw, naisayangkat dagiti protesta, panagitugkel ti kandila, sangsangkamaysa a panaglualo ken dadduma pay a tipo ti aktibidad tapno ipukkaw ti hustisya para iti Toboso 19. Pinampag da ti hedkwarters ti Armed Forces of the Philippines (AFP) iti Camp Aguinaldo idiay Quezon City idi Abril 24 tapno singiren ti rehimen Marcos.

Segun iti Karapatan, ti masaker ket maibilang a krimen iti gubat a rumbeng a sungbatan ti rehimen Marcos, ti AFP ken ti National Task Force-Elcac. “Isuda man ket sibilyan wenno kombatant, ti mismo a kinaadu ti napatay ket mangiluklukat ti napapateg a saludsod ken kongklusyon iti wagas ti operasyon ti AFP,” segun ken Cristina Palabay, kabuklan a kalihim ti grupo.

Nayon na, rumbeng a kwestyunen ti panagaramat ti militar ti nalabes ken saan a kapada a pwersa, ti arig na pannakapaay nga agaramid kadagiti addang tapno maliklikan wenno makissayan dagiti natay, ti maysa nga aldaw a media blackout, ken ti agduduma nga ulat kadagiti lugar ti insidente ken dagiti naala nga armas. Kunana, rumbeng nga imbestigaran ti posibilidad a nagiyaramid ti militar ti masaker a maysa a krimen iti gubat, karamanen ti konteksto ti maysa nga armado a rinnupak.

Adu ti nakikaykaysa iti awag para sa hustisya kabilang ni San Carlos City Bishop ken Caritas Philippines President Most Rev. Gerardo A. Alminaza, D.D Immawag met dagiti partido ken konggresista para iti independyente nga imbestigasyon kabilang dagiti mangibagi ti Makabayan Bloc ken ni ML Partylist Rep. Leila de Lima.