Sadtong Abril 16, nagpirma ang Pilipinas sa deklarasyon Pax Silica, isa ka alyansa nga ginporma sang US nga may tumong nga tukuron ang linya sang suplay sang kritikal nga mga minerales para sa mga militar sini.

Ginhimo ang Pax Silica sadtong Disyembre 2025 isip koalisyon sang 13 nga pungsod para sa “pagpalambo sang kooperasyon” sa pagmina sang mga kritikal nga minerales kag rare earth sang US sa nagkalain-lain nga pungsod. Tumong sini nga batukan ang kusog kag kontrol sang China sa suplay sang rare earth kag mga kritikal nga minerales sa kalibutan.

Importante nga panakot ang mga ini nga minerales kag elemento sa paghimo sang mga teknolohiya sa likod sang mga sakyanan nga de kuryente, baterya, kag mga kagamitan militar, kag madamo pa nga iban. Ang China ang may yara kontrol sa 90% sa pagproseso sang rare earth kag diri man makita ang 70% sang rare earth kag kritikal nga minerales sa kalibutan.

Economic security zone

Kasugpon sa pagpasulod sang Pilipinas sa Pax Silica, nagpirma sa kasugtanan sadtong Abril 18 ang mga matag-as nga upisyal sang US State Department kag ang Department of Trade and Industry para sa pagpatindog sang 1,619 nga ektaryang “economic security zone” sa Clark Airbase sa Pampanga. Ginakabig ini nga kabahin sang Luzon Economic Corridor.

Suno sa mga opisyal sang US, ang ini nga sona ang mangin teritoryo sang US nga may “diplomatic immunity” o kaangay nga proteksyon nga ginahatag sang embahada sang US sa pungsod kag ginadumalaan sa idalom sang laye sa US. Wala man sang kinahanglan nga bayaran para sa arkila sang duta ang US sa una nga duha ka tuig, nga pwede palawigon tubtub 99 ka tuig. Kaangay sini sa mga base militar, luwas sa salabton kag silot ang mga tinawo sini sa pungsod kon may mahimo sila nga mga krimen.

Ginpanginwala sang mga upisyal sang DTI kag Bases Conversion and Development Authority sadtong Abril 24 nga ang kaundan sa kasugtanan amo ang probisyon nga nagadula sang soberanya sang Pilipinas sa duta nga sakupon sang sona.

Suno sa gobyerno sang US, ang amo nga sona ang pinakauna nga “sentro para sa pagpadasig sang pamuhunan nga nakatutok sa artificial intelligence.” Tumong sang sona nga iangot ang mga industriya sang mga pungsod nga kasosya sang US halin sa lain-lain nga kontinente. Halin sa pagmina sang mga mineral, pagproseso sini para mangin piyesang elektroniko tubtub sa pag-asembol para sa mga gamiti militar sang US—ini tanant nakasulod sa sona.

Epekto sa pumuluyo

Ang pagsulod sang Pilipinas sa Pax Silica kag pagtugot sa sona gapakita sa lubos nga pag-surender sang rehimeng US-Marcos sa soberanya sang pungsod sa imperyalismong US. Gin-abli sini ang mga kabukiran, kag dutang kabilin sa mas makahalalit nga pagmina para sa interes pang-ekonomiya kag pangmilitar sang US nga wala sang babag kag salabton. Mas ginahigot sini kag nangin parte ang pungsod sa engklabo para sa panggyera sang US.

Baliskad sa ginatinikal sang rehimen nga makabulig ang sona para sa “pagpalambo” sang industriya sang Pilipinas, ginamentina sini ang Pilipinas isip tagasuplay sang hilaw nga materyales kag manubo nga balor sang pagprosesa kaangay sang pag-asembol, testing kag pagpakete, samtang ang mga teknolohiya, kontrol, kag ginansya bug-os nga gin-uyatan sang US.

Mas nagaigting ang paglapad sang mga minahan sa pungsod, pagpangamkam sang duta, kag pagkaguba sang kinaiyahan. Nagataas man ang panginahanglanon para sa pagmina sang nikel, copper, chromite, kag cobalt, mga kritikal nga mineral nga makita sa Zambales, Palawan, kag Nueva Vizcaya—mga probinsya nga malawig na nga naguba bangud sang dinekada nga pagkalbo sa kalasangan, pagkabara sang mga suba, kag polusyon sa mga imbakan sa tuig.

Kalabanan sa ini nga mga lugar sa Luzon, mga importante nga dutang agrikultural kag sona sang lain-lain nga kabuhi nga nagasuporta sa produksyon sang humay, lubi, kag iban pa nga pagkaon. Ang pagguba sini ang magahatag dalan para sa pagmina kag ang pagmanupaktura sang US mas magapahuyang sa seguridad sa pagkaon.