Liboang masang Negrosanon, Pilipino sa sulud ug gawas sa nasud, ug ang tibuok kalibutanong proletaryo ang mitaas sa ilang mga kumo aron hatagag pasidungog ug parangal ang mga martir ug bayani sa Toboso, nga kolektibong gitawag og Toboso 19. Sila ang 19 ka mga Pulang manggugubat sa Bagong Hukbong Bayan (BHB) ug mga indibidwal nga walay armas nga gimasaker sa 79th IB niadtong Abril 19 sa Barangay Salamanca, Toboso, Negros Occidental.

Lakip kanila ang usa ka iskwad sa 10 ka Pulang manggugubat sa BHB-Northern Negros (Roselyn Jean Pelle Command) nga nakig-away sa mga pasista hangtud sa ilang katapusang ginhawa. Sila mao sila: Roger Fabillar (Ka Tapang), nga nagsilbing kumander sa BHB-Northern Negros; Maria Clarita Branzuel Blanco (Ka Sanim/Pat), instruktor sa pulitika; Rene Villarin Sr (Ka During), iskwad lider; Genevieve Balora (Ka Raia), kadre sa Partido sa distrito; Pedro Bonghanoy (Ka Regen), opisyal sa medikal; Sonny Boy Caramihan (Ka Nikki); Arnel Javoc (Ka JR); Joros Caramihan (Ka Bunso); Labskie Purisimia Enustacion (Ka Judy); ug Jocel Gimang (Ka John Paul). Gatusan ka mga Negrosanon ang mitambong sa taas nga komboy aron pasidunggan ug ihatod sa ilang katapusang kapahulayan ang ilang mga Pulang manggugubat.

Isip mga Pulang manggugubat sa hukbong bayan, direkta silang misalmot sa produksyon sa mga mag-uuma, nagpahigayon og mga diskusyon bahin sa katungod sa mga dinaugdaug, ug naghatag og mga serbisyong sosyal sa katawhang Negrosanon. Nangulo ug nisalmot sila sa mga taktikal nga opensiba batok sa pasistang AFP ug PNP.

Sa ilang paningkamot, nakapalad og erya ang yunit ug nakarekober og mga lugar nga dugay nang nabiyaan. Sa miaging tuig, mitaas og 30% ang ginsakpan sa Partido ug nakatukod og bag-ong mga sangay sa dagkong mga lugar. Milambo usab og hapit 50% ang ginsakpan sa mga tago nga organisasyong masa samtang tulo ka pilo nga mitaas ang ihap sa mga nakalambigit sa rebolusyonaryong kalihukan.

“Sila ang mga binhi, tubig, ug kahayag sa adlaw nga labaw pang nagpalabong sa mga naaning kadaugan sa rebolusyon sa isla sa Negros ug sa tibuok nasud. Ang mga pala nga ilang gibiyaan pagakuptan natong mga nahabilin aron ipadayon ang pagpatag sa tulo ka nag-unang problema: ang imperyalismo, burukrata kapitalismo, ug pyudalismo,” matud pa sa pahayag sa BHB-Northern Negros.

Taas nga pagpasidungog usab ang gihatag sa masang Pilipino sa siyam ka mga indibidwal nga walay armas nga gipatay sa 79th IB. Giila sila nga sila: R.J. Nichole Ledesma, peryodista sa Altermidya; Alyssa Alano, lider sa estudyante sa University of the Philippines-Diliman; Maureen Keil Santuyo, myembro sa National Network of Agrarian Reform Advocates-Youth; Errol Wendel, organisador sa Unyon ng mga Manggagawa sa Agrikultura; Lyle Prijoles, Pilipino-Amerikanong lider sa International Coalition for Human Rights in the Philippines; Kai Sorem, Pilipino-Amerikanong organisador sa Anakbayan sa US; Roel Sabillo, batan-ong mag-uuma; ug duha ka menor-de-edad (15 ug 17 anyos) gikan sa Toboso ug Calatrava.

Sunud-sunod ang mga programa sa paghatag og dungog sa mga martir ug bayani sa Toboso. Sa partikular, naghalad og programa sa pagpasidungog para kang Ledesma ang Altermidya niadtong Mayo 1; ang kalihukan sa mga mag-uuma para kanila ni Santuyo ug Errol Wendel niadtong Mayo 3; ang komunidad sa UP Diliman kang Alano niadtong Mayo 5; ug ang mga migranteng Pilipino sa US para kanila ni Prijoles ug Sorem niadtong Mayo 4-5. Sumala sa mga progresibong grupo, didto sa Toboso ang unom ka organisador ug peryodista aron magpahigayon og panukiduki ug pakighiusa sa mga mag-uuma nga ginaabog tungod sa mga proyekto nga solar farm ug windmill sa probinsya. Ang ilang desisyon nga moadto sa mga militarisadong komunidad sa isla sa Negros usa ka matngon nga lakang aron makighiusa sa mga kabus nga mag-uuma sa lugar.

Panawagan para sa hustisya

Sa nagkalain-laing bahin sa nasud, bisan sa gawas sa nasud, naglunsad og mga protesta, pagdagkot og mga kandila, dungan nga pag-ampo ug uban pang klaseng aktibidad aron isinggit ang hustisya para sa Toboso 19. Giadtuan ug giprotestahan nila ang hedkwarters sa Armed Forces of the Philippines (AFP) sa Camp Aguinaldo sa Quezon City niadtong Abril 24 aron singlon ang rehimeng Marcos.

Sumala sa Karapatan, ang maong masaker maisip nga usa ka “war crime” o krimen sa gubat nga kinahanglang panubagon sa rehimeng Marcos, sa AFP, ug sa National Task Force-Elcac. “Sibilyan man sila o kombatant, ang mismong gidaghanon sa mga napatay nagbunga og mga importanteng kwestyon ug kongklusyon sa pamaagi sa operasyon sa AFP,” matud pa ni Cristina Palabay, kinatibuk-ang kalihim sa grupo.

Dugang pa niya, ang paggamit sa militar og sobra ug dili makiangayon nga pwersa, ang kapakyasan niini sa paghimo og mga lakang aron malikayan o maminusan ang mga namatay, ang usa ka adlaw nga media blackout, ug ang nagkalahi nga mga report sa lugar diin nahitabo ang insidente ug sa mga nakuha nga armas kinahanglang kwestyunon. Matud niya, ang posibilidad nga nagpahigayon ang militar og usa ka masaker, usa ka krimen sa gubat, lakip na sa konteksto sa usa ka armadong panagsangka, kinahanglang imbestigahan.

Daghan ang nakighiusa sa panawagan alang sa hustisya lakip na si San Carlos City Bishop ug Caritas Philippines President Most Rev. Gerardo A. Alminaza, D.D. Nanawagan usab ang pipila ka mga partido ug kongresista alang sa usa ka independyenteng imbestigasyon lakip na ang mga representante sa Makabayan Bloc ug si ML Partylist Rep. Leila de Lima.