Sobra na, undangi na mi!” kini ang awhag sa mga mag-uuma ug lumad nga Mangyan batok sa gipagrabing operasyong militar sa habagatang Oriental Mindoro. Sumala sa Pambansang Katipunan ng mga Magbubukid (PKM)-Oriental Mindoro, pipila ka dekada nang gilisang sa AFP-PNP ang mga komunidad, nga mas nigrabi pa pagsulod sa Hunyo.

Walo ka batalyon sa AFP ang nakadeploy sa Mindoro. Lima niini ang ubos sa 203rd IBde nga nakakonsentra sa mga lungsod sa Roxas, Mansalay, Bulalacao, ug Bongabong. Nakakampo sila sa 17 ka kampo-militar. Sa takuban sa “localized peace engagement” ug “Serbisyo Caravan,” gihasol sa nakapakat nga mga Mobile Community Support Program ang mga bukiron ug komunidad sa kapin 21 ka sityo sa mga lungsod sa Mansalay, Bulalacao, ug Roxas.

Ang pagbubo sa pwersa sa 2nd ID sa Mindoro resulta sa pagdeklara sa isla isip nasudnong prayoridad sa pagsumpo niadtong 2025. Kadungan sa pagbubo sa tropa ang paggrabi sa paglapas sa katungod sa mga residente ug lumad nga Mangyan.

Perwisyo sa kinabuhi ug panginabuhi, krimen, anti-sosyal ug dunot nga buhat ang dala sa mga sundalo kung asa sila gipakat nga komunidad. Uban niini ang pagpangawat, pagguba sa kabtangan ug tanom, sugal, pagtamas-tamas sa kababayen-an, prostitusyon, pagpanglugos ug pagpangulipon sa mga residente.

Sa Oriental Mindoro, gikan 2022 hangtod karon, nataho ang anaa sa walo ka kaso sa ekstrahudisyal nga pagpamatay, 15 ka kaso sa iligal nga pag-aresto ug detensyon, 16 ka kaso sa pagdagit ug lima ka kaso sa paturagas nga pagpamusil (pagpamomba ug istraping). Pinakatataw sa mga kaso sa paglapas sa tawhanong katungod ang serye sa sekswal nga pagpangabuso sa 4th IB sa mga kababayen-an sa usa ka komunidad sa habagatang Mindoro.

Sa sulod sa kapin sa usa ka tuig, pito ka kababayen-an ang biktima sa pagpanglugos. Duha sa biktima menor de edad, duha ang naburos ug usa ang namatay usa ka semana human gipagawas siya nga gihilantan sa kampo sa mga sundalo.

Ganansya para sa mga langyaw ug lokal na kapitalista

Ang militarisasyon sa Oriental Mindoro dili lamang para sumpoon ang rebolusyonaryong kalihukan, kundi para daling makasulod ang mga proyektong “pangkauswagan” sa isla sama sa dagkong imprastruktura sa mga langyaw ug lokal nga korporasyon, mga gikurakot nga mga proyekto sa lokal nga gubyerno, renewable energy ug pagmimina. Nagsilbing tigbantay nga iro ang mga tropa sa AFP ug PNP sa mga kayutaan ug makinarya nga gipanag-iya sa mga nagharing-hut-ong.

Kasamtangang gibatukan sa mga residente ang mga operasyong mina ug dredging sa Oriental Mindoro, lakip ang Bulalacao Coal Mining Project sa barangay Cambunang, Bulalacao; planong pagmina og lana sa Pitkin Petroleum Limited; pagmina og armour rocks; ug sand dredging project sa Balete River.

Adunay nakaplanong 10 ka offshore windfarm sa isla, tulo sa Oriental Mindoro. Lakip sa pagatukuran sa mga turbina ang kadagatan sa Bulalacao, nga kabahin sa coral triangle sa kalibutan nga angay panalipdan tungod sa epekto sa ekosistema sa dagat.

Ang mga operasyong militar kabahin usab sa pagpangandam para sa mga operasyon sa militar sa US sa isla. Adunay sikretong base militar ang US sa isla sa Lubang. Nahibaluan usab nga nagpahigayon og mga tigom ang US Peace Corps sa lungsod sa Naujan aron ikundisyon ang mga Mindoreño sa ginaatubang nga gubat sa US batok sa China.

Makatarunganon ang pagsukol

Sumala sa PKM-Mindoro, makatarunganon nga ipakigbisog sa katawhan ang katungod sa nasud sa paghukom-sa-kaugalingon. Makatarunganon ang pagsalmot sa gubat sa katawhan ilabi na kung wala’y kagawasan ug gihikawan kita sa katungod nga mabuhi ang katawhan.

Hugot nga giasdang sa PKM ang nasudnon-demokratikong programa isip solusyon sa semikolonyal ug semipyudal nga sistemang naghari sa nasud. Gitubag sa programa ang kawalay yuta sa mga mag-uuma ug lumad nga Mangyan, sama sa pagbungkag sa lapad nga kayutaan ug pastohan sa mga agalon sa yuta sukad pa niadtong 1980s. Nahimong lig-on nga kaabag sa masa ang Bagong Hukbong Bayan sa pagpatuman sa rebolusyong agraryo. Kadaghanan niini ginapahimuslan pa hangtud karon sa mga mag-uuma ug masang Mindoreño.