Sobra na, dulugan niyo na kami!” ini ang panawagan sang mga mangunguma kag tumandok nga Mangyan batuk sa ginpasingki nga operasyon militar sa sur sang Oriental Mindoro. Suno sa Pambansang Katipunan ng mga Magbubukid (PKM)-Oriental Mindoro, pila ka dekada na nga ginagamo sang AFP-PNP ang mga komunidad, nga mas nagsingki pa pagsulod sang Hunyo.

Walo ka batalyon sang AFP ang nakadeploy sa Mindoro. Lima diri sa idalum sang 203rd IBde nga nakakonsentrar sa mga banwa sang Roxas, Mansalay, Bulalacao, kag Bongabong. Nagakampo sila sa 17 ka kampo-militar. Sa tabon sang “localized peace engagement” kag “Serbisyo Caravan,” ginabulabog sang nakapakat nga Mobile Community Support Program ang mga bukid kag komunidad sa masobra 21 ka sityo sa mga banwa sang Mansalay, Bulalacao, kag Roxas.

Ang pagbubo sang pwersa sang 2nd ID sa Mindoro bunga sang pagdeklarar sa isla bilang pungsodnon nga prayoridad sang pagdugmok sadtong 2025. Kadungan sang pagbubo sang tropa ang pagsingki sang paglapas sa tawhanon nga kinamatarung sang mga residente kag tumandok nga Mangyan.

Pagkasako sa kabuhi kag palangabuhian, krimen, kontra-sosyal kag dekadente nga hilikuton ang dala sang mga soldado sa komunidad nga ila ginapakatan. Lakip diri ang pagpangawat, pagpangguba sang kagamitan kag pananum, sugal, pagpangbastos sa kababaehan, prostitusyon, pagpanglugos kag pag-ulipon sa mga residente.

Sa Oriental Mindoro, halin 2022 tubtob sa subong, nalista ang yara sa walo ka kaso sang ekstrahudisyal nga pagpamatay, 15 ka kaso sang iligal nga pag-aresto kag detensyon, 16 ka kaso sang pag-abdak kag lima ka kaso sang patarasak nga pagpalupok (pagpangbomba kag istraping). Pinakatingkad sa mga kaso sang paglapas sa tawhanon nga kinamatarung ang serye sang sekswal nga pagpang-abuso sang 4th IB sa mga kababaehan sa isa ka komunidad sa sur sang Mindoro.

Sa sulod sa mas o menos isa ka tuig, pito ka kababehan ang nangin biktima sang pagpanglugos. Duha sa biktima menor de edad, duha ang nagbusong kag isa ang napatay pagkatapos sang isa ka semana pagkatapos nga ginpaguwa nga may hilanat sa kampo sang soldado.

Ganansya para sa mga dumuluong kag lokal nga kapitalista

Ang militarisasyon sa Oriental Mindoro indi lang agud tapnaon ang rebolusyonaryong kahublagan kundi agud mahapos nga makasulod ang mga proyektong “pangkauswagan” sa isla kasubong sang mga dalagko nga imprastruktura sang mga dumuluong kag lokal nga yunit sang gobyerno, renewable energy kag pagmina. Nagaserbe naman nga tampad nga manugbantay nga ido ang mga tropa sang AFP kag PNP sa mga kadutaan kag makinarya nga ginapanag-iyahan sang mga nagahari nga sahi.

Sa subong ginapamatukan sang mga residente ang mga operasyon mina kag dredging sa Oriental Mindoro, lakip ang Bulalacao Coal Mining Project sa barangay Cambunang, Bulalacao; plano nga pagmina sang lana sang Pitkin Petroleum Limited; pagmina sang armour rocks; kag sand dredging project sa Balete River.

May nakaplano nga 10 offshore windfarm sa isla, tatlo sa Oriental Mindoro. Lakip sa pagapatindugan sang mga turbina ang kadagatan sang Bulalacao, nga kabahin sang pangkalibutan nga coral triangle nga dapat proteksyunan tungod sa epekto sa ekosistemang pangdagat.

Ang mga operasyon militar kabahin man sang paghanda para sa mga operasyon sang militar sang US sa isla. May sekreto nga base militar ang US sa isla sang Lubang. Natukiban man nga naglunsar sang mga pulong ang US Peace Corps sa banwa sang Naujan para ikundisyon ang mga Mindoreño sa ginasulsolan nga gyera sang US batuk sa China.

Makatarungan ang pakigbato

Suno sa PKM-Mindoro, makatarungan nga ipakigbato sang pumuluyo ang kinamatarung sang pungsod sa pagbuot sa kaugalingon. Makatarungan ang magpakigbahin sa inaway banwa ilabina kon wala sang kahilwayan kag ginakuhaan sang kinamatarung nga mabuhi ang pumuluyo.

Hugot nga ginasulong sang PKM ang pungsodnon-demokratikong programa bilang solusyon sa mala-kolonyal kag mala-pyudal nga sistema nga nagaluntad sa pungsod. Ginasabat sa programa ang kawad-on sang duta sang mga mangunguma kag tumandok nga Mangyan, kasubong sang pagbungkag sang mga malagpad nga kadutaan kag pastuhan sang mga PML halin pa sadtong 1980s. Nangin malig-on nga kabulig sang masa ang Bagong Hukbong Bayan sa pagpatuman sang rebolusyon agraryo. Kadam-an sa mga ini ginapanginpuslan pa subong sang mga mangunguma kag masang Mindoreño.