Sobra na, bayai na kami niyo!” ini an panawagan han mga parag-uma ngan minoriya nga Mangyan kontra ha ginpapintas nga panmilitar nga operasyon ha sur han Oriental Mindoro. Sigon ha Pambansang Katipunan ng mga Magbubukid (PKM)-Oriental Mindoro, pira kadekada na nga ginsasamok han AFP-PNP an mga komunidad, nga mas naggrabe pa pagsulod han Hunyo.

Walo kabatalyon han AFP an nakadeploy ha Mindoro. Lima dinhi aada ha ilarum han 203rd IBde nga nakakonsentra ha mga bungto han Roxas, Mansalay, Bulalacao, ngan Bongabong. Nakabase hira ha 17 nga kampo-militar. Ha tahub han “localized peace engagement” ngan “Serbisyo Caravan,” ginsusulukay-sukay han nakapakat nga Mobile Community Support Program an mga bukid ngan komunidad ha masobra 21 nga sityo ha mga bungto han Mansalay, Bulalacao, ngan Roxas.

An pagbuhos han pwersa han 2nd ID ha Mindoro bunga han pagdeklara ha isla komo nasyunal nga prayoridad han pagrumok hadton 2025. Kadungan han pagbuhos han tropa an pagpintas han pagtalapas ha tawhanon nga katungod han mga residente ngan minoriya nga Mangyan.

Istorbo ha kinabuhi ngan pakabuhian, krimen, kontra-sosyal ngan dekadente nga binuhatan an dara han mga sundalo ha komunidad nga ira ginpapakatan. Kalakip dinhi an pangawat, pagruba han higamit ngan pananum, huygo, pambabastos ha kababayin-an, prostitusyon, panlulugos ngan pangunguripon ha mga residente.

Ha Oriental Mindoro, tikang 2022 tubtub yana, nahilista an aada ha walo nga kaso han ektrahudisyal nga panmatay, 15 nga kaso han iligal nga pag-aresto ngan detensyon, 16 nga kaso han pagsikmit ngan lima nga kaso han waray wantas nga pagpapabuto (panmomomba ngan istraping). Pinakadalandaw ha mga kaso han pagtalapas ha tawhanon nga katungod an serye han sekswal nga pangangabuso han 4th IB ha mga kababayin-an ha usa nga komunidad ha sur han Mindoro.

Ha sakob han sumobra-kumulang usa katuig, pito nga kababayin-an an nagin biktima han panlugos. Duha ha biktima menor de edad, duha an naburod ngan usa an namatay pakalabay han usa kasemana kahuman igawas nga mayda hiranat ha kampo han sundalo.

Ganansya para ha mga langyaw ngan lokal nga kapitalista

An militarisasyon ha Oriental Mindoro diri la para puypuyon an rebolusyunaryo nga kagiusan, kundi para madalunot nga makasulod an mga proyekto nga “pankauswagan” ha isla sugad han mga dagko nga imprastraktura han mga langyaw ngan lokal nga korporasyon, mga putos ha korapsyon nga mga proyekto han lokal nga yunit han gubyerno, renewable energy ngan pagmimina. Nagseserbe naman nga tangkod nga bantay nga tiyo an mga tropa han AFP ngan PNP ha mga katunaan ngan makinarya nga pananag-iya han mga naghahadi nga klase.

Gintitipahan yana han mga residente an mga operasyon nga mina ngan dredging ha Oriental Mindoro, kalakip an Bulalacao Coal Mining Project ha Barangay Cambunang, Bulalacao; plano nga pagmina han lana han Pitkin Petroleum Limited; pagmimina han armour rocks; ngan sand dredging project ha Balete River.

Mayda nakaplano nga 10 nga offshore windfarm ha isla, tulo ha Oriental Mindoro. Kalakip ha pagtitindugan han mga turbina an kadagatan han Bulalacao, nga parte han pankalibutan coral triangle nga kinahanglan atamanon tungod ha epekto ha pandagat nga ekosistema.

An mga panmilitar nga operasyon kaparte liwat han pangangandam para ha mga panmilitar nga operasyon han US ha isla. Mayda sikreto nga base militar han US ha isla han Lubang. Nadiskubre liwat nga naglansar han mga miting an US Peace Corps ha bungto han Naujan agud ikondisyon an mga Mindoreño ha ginsusulsulan nga gerra han US kontra ha China.

Makatadungan an pag-ato

Sigon ha PKM-Mindoro, makatadungan nga ipakigbisog han katawhan an katungod han nasud ha pagdesisyon-ha-kalugaringon. Makatadungan an pagpartisipar ha gerra han katawhan labina kun waray katalwasan ngan gintatanggalan han katungod nga mabuhi an katawhan.

Mahugot nga iginpapasulong han PKM an nasyunal-demokratiko nga programa komo solusyon ha bagakolonyal ngan bagapyudal nga sistema nga naeksister ha nasud. Ginbabaton ha programa an kawaray hin tuna han mga parag-uma ngan minoriya nga Mangyan, sugad han pagbungkag ha higluag nga katunaan ngan pastulan han mga agaron maytuna tikang pa hadton 1980s. Nagin madig-on nga kabakyang han masa an Bagong Hukbong Bayan ha mga pagpapatuman han agraryo nga rebolusyon. Kadam-an hini gintatagamtaman pa yana han mga parag-uma ngan masa nga Mindoreño.