Wala natiplang ni Ferdinand Marcos Jr ang pumuluyo sa padihot kag pakuno-kuno nga kampanyang kontra-korapsyon sang iya rehimen sugod sang gindeklarar ini sadtong Hunyo 2025. Kahibalo ang pumuluyo nga wala sang unod ang mga tinaga niya nga “Mahuya naman kamo!” tungod nakatutok lang ini sa mga kasumpong sa pulitika samtang wala ginapasabat ang iya kaugalingon, mga alipures kag kaalyado. Paghanda man ini ni Marcos sa maabot nga eleksyon 2028 nga katuyuan nga ipahigad ang nga kasumpong, mag-ani sang dugang nga mga alyado kag magkamal sang dugang nga kurakot kag kikbak para sa iya mga kandidato.

Indi matago nga si Marcos ang hari sang korapsyon, utok, kag pinakadako nga buaya sa lapnagon nga korapsyon sa gobyerno. Kadungan sang pagmonopolyo sang bag-o nga kurakot, nahimo man niya nga lubos mabalik ang masobra ₱300 bilyon nga kinawat nga manggad sang iya pamilya nga ginkumpiskar sang estado sang nagligad.

Ang ilig sang kurakot

Halin 2022 tubtob 2025, nagtalana si Marcos sang ₱545 bilyon para sa mga proyektong flood control nga nangin sentro sang iskandalo sang kurakot. Nabuyagyag man nga ginkuha niya ang pondo halin sa unprogrammed appropriations (UA) sa badyet para sa mga ini. Subong nga 2026, sa pihak sang pagkahublas sa korapsyon nagtalana pa gihapon siya sang ₱274.9 bilyon para sa mga kasubong nga proyekto.

Liwat naghugakom si Marcos subong nga 2026 sang ₱4.6 bilyon nga confidential and intelligence fund. Napabilin niya ang pork barrel nga ₱243.4 bilyon para sa UA. Nagtalana man siya sang ₱1 bilyon para sa iya mga byahe sa luwas sang pungsod, kaupod ang iya pamilya kag mga alipures.

Nagakita man si Marcos sa sistema sang pork barrel fund sa dagway sang mga “allocable” nga balor nga makadto sa kada kongresista pangdistrito. Ini ang ginatawag nga Baselined-Balanced-Managed (BBM) Parametric Formula sang DPWH. Nakalakip ini sa National Expenditure Program sang presidente sa idalum sang badyet sang DPWH nga pagabasbasan sang presidente. Sa imbestigasyon sang Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ), nagaguwa nga si Rep. Sandro Marcos, anak sang presidente, ang may pinakadako nga allocable (₱15.79 bilyon) sadtong 2023-2025. Nagapangaduha sa iya ang iya tiyo nga si Rep. Martin Romualdez nga nakahugakom sang ₱14.43 bilyon.

Ginbuyagyag man ni anay Ako Bicol Partylist Rep. Elizalde Co, sadto tsirman sang House Appropriations Committee, ang iban pa nga iskema sang mga Marcos sa pagpangkurakot. Lakip diri ang direkta nga pagmando ni Marcos kag iya mga himata nga magsingit sang pondo para sa kikbak sa pungsodnon nga badyet. Suno sa iya, siya mismo ang nagadul-ong sang minaleta nga kwarta sa mga Marcos kag kay Romualdez. Ginbuyagyag man niya nga imbolbado ang asawa ni Marcos nga si Liza Araneta-Marcos sa lapnagon nga ismagling sang bugas, isda kag utanon.

Para proteksyunan ang kaugalingon sa akusasyon sang korapsyon kag i-derehir ang direksyon sang imbestigasyon, gintukod ni Marcos ang Independent Commission for Infrastructure. Ginpahulag man niya ang mga kongresista para gilayon ibasura ang reklamo nga impeachment nga ginpasaka sa iya sadtong Enero.

Tatlo ang basehan sang reklamo nga pagtraidor sa pagsalig sang pumuluyo: 1) pagka-mastermind sa sistematikong korapsyon sa sulod sang gobyerno (sa formula sang “allocables” ukon BBM Parametric Formula, 2) pag-abuso sa unprogrammed funds, kag 3) direkta nga pagka-imbolbar sa wala-tuo nga insertion kag sistema sang kikbak.

Tubtob sa subong, pipila ka mga magagmay nga personalidad pa lang ang ginpabilanggo sa kaso nga pagpangkurakot kag korapsyon nga lunsay mga kasumpong sa pulitika sang mga Marcos. Target man ni Marcos subong ang reyna sang korapsyon nga si Vice President Sara Duterte. Samtang si Co, nga madamo sang akusasyon sa mga Marcos, hungod nga ginpapalagyo sang rehimen.

Nabuyagyag man sang nagligad nga tuig ang pagdampig kay Marcos sang pila ka mga nagapakilala nga progresibo nga grupo kasubong sang Akbayan Partylist. Aktibo nga ginproteksyunan sang grupo si Marcos halin sa pagpasabat kag pagpanukot sang pumuluyo.

Naga-alagwa nga kaakig sang pumuluyo

Sunod-sunod ang protesta nga ginlunsar sang lain-lain nga sektor para pasabton si Marcos, si Vice President Duterte kag tanan nga mga imbolbado sa korapsyon. Pinakadako sa mga protesta ang Baha sa Luneta sadtong Septyembre 21, 2025 nga ginpakigbahinan sang masobra 100,000 ka tawo, kag sadtong Nobyembre 30, 2025 nga ginpakigbahinan sang masobra 20,000. Lunsay ginpangunahan ini sang Kilusang Bayan Kontra Kurakot.

Ginkasa man ang mga militanteng hublag kaangay sang sa opisina sa Pasig City sang St. Gerrard Construction, ginapanag-iyahan sang mga Discaya, nga isa sa mga kontratista nga imbolbado sa korapsyon. Naglapnag ang mga aksyon nga Black Friday Protest sa Metro Manila kag iban pa nga probinsya kon diin ginsulong sa pila ka higayon ang opisina sang DPWH kag ICI. Ginlunsar man ang mga protesta para iduso ang impeachment nanday Marcos kag Duterte.

Naglupok ang kahublagan walkout sang mga pamatan-on estudyante sa mga unibersidad kag kampus sadtong Septyembre tubtob Oktobre sang 2025. Sa pangkabug-osan, ginabana-bana nga masobra 40,000 ka estudyante kag pamatan-on sa bug-os nga pungsod ang nagpakigbahin diri. Sa tiilan sang Mendiola, masobra 5,000 ka pamatan-on kag estudyante ang nagmartsa sadtong Oktobre 17, 2025 sa panawagan nga “Marcos-Duterte, Kakason! Dunot nga sistema, bag-uhon!”

Sa pagsulod sang 2026, padayon nga nagpanukot ang pumuluyo sa tanan nga imbolbado sa korapsyon. Masobra 12,000 ang nagrali sa ika-40 nga anibersaryo sang Pag-alsang EDSA sadtong Pebrero 25. Sadtong Hunyo 28, liwat ginpapagsik ang kahublagan kontra-korapsyon sa pag-ululupod sang pila ka libo ka tawo halin sa lain-lain nga pagtuluohan kag demokratikong organisasyon sa martsa para sa kamatuoran, salabton kag hustisya sa EDSA People Power Monument sa pagpanguna sang White Ribbon Movement.