Kada Oktobre, ginadumdom sang pungsod ang bulan sang mga mangunguma. Subong nga tuig, doble ang pagtinguha sang rehimen Marcos nga pagpaguwapo, pagkatapos ang sobra tatlo ka tuig nga mga palpak kag paantus nga mga programa sa agrikultura. Ginakabig siya sang mga mangunguma nga numero uno nga peste, masobra pa sa mga kalamidad nga nagbayo sa ila ulumhan, nga nagpaantus sa ila palangabuhian.

Sa sunod-sunod nga pagpanalasa sang mga bagyo sadtong Septyembre, ginbana-bana sang gobyerno ang kahalitan sa agrikultura sa konserbatibo nga ₱2.3 bilyon. Pinaka-apektado sini ang mga humayan. Kaangot sini, nagpadihot si Marcos sang “emergency palay procurement” agud kuno ayudahan ang mga mangunguma sang humay.

Suno sa mga mangunguma, tuman na ka ulihi sang programa ni Marcos tungod nagaantus na ang mga mangunguma subong nga panahon sang pag-ani. Sa banwa sang Guimba sa Nueva Ecija, 80% sang humay ang naani na kag ginbaligya sa tuman ka nubo nga presyo. Sa lista sang Kilusang Magbubukid ng Pilipinas, nagsadsad tubtob ₱7 kada kilo ang baklanay sang basa nga humay samtang yara sa ₱13-₱14 kada kilo ang presyo sang ginbulad nga humay sa lain-lain nga bahin sang pungsod.

“Labi kami nga nagaantus. Indi na kami makatibawas, lumos na kami tubtob liog. Mas mabudlay pa ang kahimtangan namon sang sa karabaw nga nagatubog,” pahayag sang isa ka mangunguma sa Guimba.

Samtang lumos sa baha kag kumunoy sang kaimolon, tampa sa mangunguma ang nabuyagyag nga lapnagon nga korapsyon sang mga burukrata kapitalista sa pondo sang pungsod, partikular na sa mga proyektong flood control kag imprastruktura. Madamo nga lugar sa kaumhan ang labi nga nagaantus dala sang wala ginahuna-hunaan kag maanomaliya nga mga proyekto.

Ang kaimolon nga ini mas pa ginpagrabe sang Rice Liberalization Law kag lapnagon nga kawad-on sang duta sang mangunguma. Sa ulihi nga konserbatibo nga pagtantya sang estado, yara sa 72% sang ulumhan ang indi bilog ginapanag-iyahan sang mga mangunguma. Ginapalala ini sang New Agrarian Emancipation Act kag Support to Parcelization of Lands for Individual Titling nga bag-o nga pagpakete lang sang dunot nga Comprehensive Agrarian Reform Program.

Lapnagon ang pagpalayas kag pagpang-agaw para sa pagbag-o gamit sa duta sa balayon sang Build-Better-More (BBM), pagmina, mga proyekto para sa renewable ukon green energy, kag iban pa. Palalaon pa tanan ini sang sini lang ginpasar nga layi nga 99-year Foreign Land Lease.