Kada lumos sa baha ang mga komunidad kag karsada, doble ang igo sa sahing mamumugon. Masami, sila ang nagapuyo sa mga manubo kag bahaon nga bahin sang mga syudad kon diin ginatukod ang palpak kag bulugasan nga mga proyektong flood control. Wala labot nga nagakahalitan ang ila mga balay kag komunidad, nagakadulaan man sila sang kita, nabutang sa indi luwas nga mga kundisyon sa trabahuan kag may peligro nga makakas sa trabaho.

Pinakalala ang kahalitan sa mga mamumugon nga manubo ang sweldo, mga kontraktwal, “self-employed,” kag iban pa sa aktwal wala sang trabaho kag mala-proletaryado. Sila ang mga “no work-no pay,” halos wala sang benepisyo kag wala ukon gamay lang kaayo ang matago nga kwarta.

Isa diri si Carl nga naga-isahanon nga nagabuhi sa iya pamilya. Ginbaha ang iya balay sadtong nag-igo ang bagyo Tino sa Cebu. Isa ka semana pagkatapos magpanalasa ang bagyo, sila nga mag-ulutod wala pa gihapon nakabalik sa trabaho tungod sa pag-asikaso sa ila naguba nga balay. Ubos na ang iya sweldo. Ubos naman ang 13th month pay nga temprano pa ginpanagtag sang iya amo para kuntani sa Paskwa.

Akig siya sa kahimtangan nga kinahanglan niya magkuha sang panggasto halin sa ginpangabudlayan niya nga gintago nga kwarta samtang wala sang napasabat sa mga kurakot. “Mabudlay mangin biktima sang korapsyon”siling niya. “Indi lang ini pangawat sang kwarta, pangawat man ini sang oras kag dignidad (namon nga mamumugon).”

Sa Balamban, Cebu, luwas sa baha ang shipyard sang Austal Limited, isa ka kumpaniya nga Australian nga naga-empleyo sang 1,500 ka Pilipino. Apang masobra 40% sang mga mamumugon sini ang nagpa-iway sa trabaho. Isa diri ang welder nga si Rico nga nagapuyo sa bahin sang Mandaue City nga lubos nga napanas sang maguba ang dike kag nagragasa ang tubig-baha halin sa Butuanon River.

“Mala ang shipyard apang lumos sa baha ang amon baryo,” suno sa iya. Ginhatagan siya sang emergency leave, pero wala sang bayad. Sa apat ka adlaw nga wala siya nagtrabaho, nawad-an siya sang kita nga ₱2,000. Wala siya sang nabaton nga bulig para sa rehabilitasyon halin sa Austal kag sa gobyerno.

Pilit nga pagpatrabaho sa tunga sang kalamidad

Ginreport sang BPO Industry Employees Network (BIEN) nga sa kasagsagan sang mga bagyo Tino kag Uwan, ginpwersa sang indi magnubo 98 ka kumpaniya sang BPO ang ila mga empleyado nga magtrabaho.

“Ginhambalan kami nga magsulod sa trabaho kag kon indi buhinan ang bayad sa amon,” panaysayon sang isa sa mga call center agent sa Metro Manila. Naglusong siya sa baha, nagsakay sa dyip nga naaberiya sa tunga sang byahe. “Wala ako nakaabot sa shift gani ginpadal-an ako sang warning sa email.”

“Kadlaw-hibi” na lang ang isa pa ka empleyado nga ginpilit nga mag-work-from-home sa tunga sang lapnagon nga brown-out. “Tatlo ka adlaw ako nga wala sang natrabho kag wala sang kita,” suno sa iya. Kinahanglan niya nga mag-obertaym nga wala sang bayad para malagas ang iya kota.

Sa Bulacan, 200 ka kababaehan nga mamumugon ang ginpilit nga magsulod sa trabaho sadtong Nobyembre 11 para sa “11-11 sale” ukon adlaw nga may diskwento ang mga kumpaniya nga nagabaligya sa internet. Kasubong sa iban, naglusong sila sa baha para makalab-ot sa ginatrabahuan nga bodega.

“Mainit ka sa sining mga estorya sang kabudlayan sa oras sang grabe nga kalamidad,” suno sa Kilusan ng Manggagawang Kababaihan. “(G)ina-una (pa) sang mga dalagko nga kumpaniya ang dako nga ganansya sang sa kaluwasan sang ila mga mamumugon.”

Ang Bulacan ang sentro sang iskandalo sang maanomaliya nga mga proyektong flood control, pangaduha ang Cebu.

Protestang “magbangon sa baha kag korapsyon”

Sadtong Nobyembre 14, ginlunsar sang Kilusang Mayo Uno kag indi magnubo sa 10 ka unyon ang “protestang magbangon halin sa krisis sang baha kag korapsyon.” Nagpakigbahin diri ang mga mamumugon sang Nexperia, Wyeth, Vanson Paper, Regan, Himmel, PLDT, Kowloon House, 4E Builders, kag mga mamumugon sa North Harbor kag First Cavite Industrial Estate.

“Sa pagragasa sang mga delubyo, mas nga nagakabuyagyag ang pagka-inutil sang gobyernong Marcos nga sabton ang mga kalamidad,” pahayag sang KMU.

Sadtong Nobyembre 18, nag-atubang sa midya ang mga mamumugon sa idalum sang alyansang Working People Against Corruption para i-anunsyo ang pagpakigbahin sang sahing mamumugon sa hublag sa Luneta sa Nobyembre 30.