Idi Abril 16, nagpirma ti Pilipinas iti deklarasyon a Pax Silica, maysa a katulagan a binukel ti US nga addaan panggep a buklen ti linya ti suplay ti kritikal a mineral para iti militar daytoy.

Ti Pax Silica ket nabukel idi Disyembre 2025 kas koalisyon ti 13 pagilyan para iti “panangpadur-as ti kooperasyon” ti US iti nadumaduma a pagilyan, kabilang ti Pilipinas tapno agminas da kadagiti kritikal a mineral ken rare earth. Panggep daytoy a labanan ti pigsa ken kontrol ti China iti suplay ti rare earth ken kritikal a mineral iti lubong.

Dagitoy a mineral ken elemento ket napapateg a ramen iti panagaramid kadagiti teknolohiya dagiti lugan a de-kuryente, baterya, ramit militar ken adu pay. Ti China ti makinkontrol iti 90% iti panagproseso ti rare earth ken ditoy met a masarakan ti 70% ti rare earth ken kritikal a mineral iti lubong.

Economic security zone

Kasilpo ti panagserrek ti Pilipinas iti Pax Silica, nagpirma iti katulagan idi Abril 18 dagiti nangato nga upisyal ti US State Department ken ti Department of Trade and Industry para iti panangitakder ti 1,619 ektarya nga “economic security zone” iti Clark Airbase idiay Pampanga. Maibilbilang daytoy a paset ti Luzon Economic Corridor.

Segun kadagiti upisyal ti US, daytoy a sona ket agbalin a teritoryo ti US nga addaan “diplomatic immunity” wenno kapada a proteksyon a mait-ited iti embahada ti US iti pagilyan ken maimatonan iti sidong ti linteg ti US. Awan met ti bayadan nga abang ti daga ti US iti umuna a dua a tawen, a mabalin nga aglayon iti 99 a tawen. Kas kadagiti base militar, awan ti sungsungbatan ken saan a madusa dagiti tauhan daytoy iti pagilyan nu adda maaramid da a krimen.

Inlibak dagiti upisyal ti DTI ken Bases Conversion and Development Authority idi Abril 24 a ti katulagan ket aglalaon ti probisyon a maikkat ti bileg ti soberanya ti Pilipinas iti daga a saklawen ti sona.

Segun iti gubyerno ti US, ti nasao a sona ti kaunaan a “sentro para iti panangpapardas ti panagpuonan a nakaturong iti artificial intelligence.” Panggep ti sona a pagsisilpoen dagiti industriya dagiti pagilyan a kasosyo ti US manipud iti nadumaduma a kontinente. Manipud iti panagminas ti mineral, panagproseso dagitoy tapno agbalin a pyesa nga elektroniko agingga iti panagasembol para kadagiti ramit militar ti US—amin dagitoy ket maipauneg iti sona.

Epekto iti umili

Ti panagserrek ti Pilipinas iti Pax Silica ken panagannugot iti sona ket mangipakpakita ti naan-anay a panangisuko ti rehimen US-Marcos iti soberanya ti pagilyan iti imperyalismo a US. Iluklukat daytoy dagiti kabanbantayan ken tawid a daga iti narangranggas pay a panagminas para iti interes a pang-ekonomya ken pangmilitar ti US nga awan tubeng ken sungsungbatan. Ad-adda nga igalgalut daytoy ti pagilyan ken agbalbalin a paset ti engklabo para iti panaggera ti US.

Kaniwas iti ipaspasaw ti rehimen a makatulong ti sona para iti “panagpadur-as” ti industriya ti pagilyan, pagtalinaeden daytoy ti Pilipinas kas para-suplay ti naata a materyales ken nababa a balor a panagproseso kas ti panag-asembol, panagsubok ken panagpakete, bayat a ti teknolohiya, kontrol ken ganansya ket sibubukel nga iggem ti US.

Ad-adda pay a lumawa dagiti minasan iti pagilyan, panagkamkam ti daga ken pannakadadael ti kalikasan. Ngumato met ti pagkasapulan para iti panagminas ti nikel, copper, chromite, ken cobalt, dagiti kritikal a mineral a masarakan idiay Zambales, Palawan ken Nueva Vizcaya—dagiti prubinsya a nabayagen a nadadael gubway ti deka-dekada a panangkalbo iti kabakiran, pannakabara dagiti karayan ken polusyon dagiti ubbog.

Kaadwan kadagitoy a lugar iti Luzon ket napapateg a daga nga agrikultural ken sona ti bayodibersidad a mangsupsuporta iti produksyon ti pagay, niyog ken dadduma pay a taraon. Ti panangdadael kadagitoy tapno wayaan ti panagminas ken panagmanupaktura ti US ket ad-adda pay a mangpakapsut iti seguridad iti taraon.