Napamatud-an ha iginlansar nga National Fact-Finding and Solidarity Mission (NFFSM) han mga progresibo nga grupo ha Barangay Salamanca, Toboso, Negros Occidental hadton Mayo 14 an luun-luon nga mga pagtalapas ha tawhanon nga katungod ngan internasyunal nga makatawo nga balaud han 79th IB ha nahitabo nga masaker ha Toboso. Gin-imbestigahan hini an pagpatay han militar ha 10 nga Pula nga mangaraway han Bagong Hukbong Bayan (BHB) ngan siyam nga diri armado nga mga indibidwal hadton Abril 19 ha Barangay Salamanca ngan kasumpay nga mga panhitabo.

Diri mamenos ha 117 nga delegado an nagpartisipar ha misyon nga ginkokomponer han mga lokal ngan langyaw nga tagdepensa han tawhanon nga katungod, magbaralaud, aktibista, tawo ha singbahan, lider-estudyante ngan mamamahayag. Ginhimo ini ha pag-imbitar han mga grupo tikang Negros Island, ha pangunguna han Manindigan-Negros.

Ha kadako ngan kahiluagon han delegasyon, waray ini mabantad han grabe nga militarisasyon ngan pan-gigipit han militar ha Toboso ngan bug-os nga isla. Naduso hini an mga lokal nga gubyerno ngan upisyal nga tugutan an aktibidad. Ginsuportahan ngan ginbendisyunan liwat hira ni San Carlos Bishop Gerardo Alminza. “An iyo determinasyon nga bilngon an kamatuoran ha butnga han kahadlok ngan pananarhug usa nga kongkreto nga pagpamatuod nga importante pa gihapon an kamatuoran, hustisya, ngan kamurayawan,” pahayag niya.

Partikular nga ginkadto han delegasyon an Sityo Sinugmawan ngan Sityo Plaringding kun diin nahibatian han mga residente an mga buto han pusil. Ginkadto han delegasyon an kada lokasyon han mga insidente kun diin nira nakit-an an mga igo han bala ha mga kahoy, nahibilin nga mga basiyo han bala ngan iba pa nga panigamnan han panmusil.

Naghimo hira han mga focused group discussions ngan pagbalay-balay agud mainterbyu an mga residente. Nakaestorya nira an diri mamenos ha 30 nga residente nga sering nira mahikokonsidera nga mga “yawe nga impormante” tungod kay mayda hira direkta nga eksperyensya ha mga panhitabo.

Iginlaygay han mga residente an “pagbisita” ngan panhalikwat han mga sundalo ha diri mamenos ha 18 nga kabablayan ha pagbiling ha ginsesering nga mga mangaraway han BHB. Ha Sityo Plaringding, mayda kaso han pagdakop han 79th IB ha usa nga mag-iroy nga tikadto ha pangisdaan agud manguha hin pangtion. Gindara an mag-iroy ha usa nga bulod kun diin hira iginpailarum ha interogasyon. Nahikit-an han mag-iroy tikang dinhi an waray hunong nga panmusil han mga sundalo ha pangisdaan. Naggamit liwat han mga drone an 79th IB.

Nakumpirma an pwersahay nga pagpapaebakwet han 79th IB ha 653 nga indibidwal tikang Abril 19 tubtub Abril 22. Tungod hini, waray nainterbyu an mga delegasyon nga makakapagpamatuod ha pahayag han 79th IB nga nagkamayda han grabe nga agway ha pangisdaan kun diin ginsesering nga natad-an an mga patay nga lawas han 19.

Ginpamatud-an han mga residente nga diri mamenos ha unom ha 19 nga mga ginmasaker mga sibilyan. Sering nira, personal nira nga nakaestorya an lider-estudanyante nga hi Alyssa Alano, mga organisador han parag-uma nga hira Maureen Santuyo ngan Errol Wendel, mamamahayag nga hi RJ Ledesma, ngan mga Filipino-American nga aktibista nga hira Kai Sorem nga Lyle Prijoles. Sering han mga residente, kan-o man waray nira mahikit-an nga mayda dara-dara nga armas an unom ha ira pag-ukoy ha komunidad.

Sigon ha Unyon ng mga Mangagawa sa Agrikultura (UMA), an pahayag han mga residente nasuporta ha igin-iinsister han mga progresibo nga grupo nga iginpadara an mga sibilyan ha Barangay Salamanca agud mangaliskay. Aada hira ha barangay agud bumulig ha pag-oorganisa ngan pagbug-os han pankatilingban nga imbestigasyon ngan pag-aram ha kamutangan han mga parag-uma ngan trabahador ha uma, partikular ha Hacienda Bedonia. Lupgop han asyenda an 18 kaektarya han tuna nga ginhuhulad han 16 kapamilya han trabahador ha uma nga maiha na nga angay ighatag ha ira.

Ha mga datos nga nakuha, nakumpirma han delegasyon an mga krimen han 79th IB. Kalakip dinhi an paggamit han militar ha balay han mga sibilyan, pan-gigipit ngan panhadlok ha mga residente, paghuhugot ha mga buruhaton nga panguma, waray hunong nga panmusil hirani ha mga kabablayan, iligal nga pagpriso, ngan an paggamit ha usa nga parag-uma komo taming.

Napamatud-an liwat han delegasyon nga mayda “evidence tampering” o paglabot ngan pagtanum han mga ebidensya (mga armas, bandolyer ngan personal nga higamit) agud pagawason nga tinuod an estorya nga iginpapasarang han 79th IB. Labot dinhi, ha report han forensic pathologist nga hi Dr. Fortun mayda mga igo ha likod an tulo nga ginpatay kundi ha mga ritrato han patay nga lawas nga iginpasarang han militar kadam-an nakatihaya ini. Nadiskubre liwat nga an pira ha mga biktima posible nga namatay ha sobra nga pagdinugo.

Klaro liwat kuno an kawaray respeto han mga sundalo ha mga patay nga lawas han biktima. Duha kaadlaw nira nga ginbayaan nga nakabulad ha adlaw ngan nakababad ha tubig han pangisdaan an mga patay nga lawas ngan “ginrekober” la hadton Abril 21. Nagkabalyuay pa an patay nga lawas han duha ha mga ginpatay.

Ha paghuman han misyon, panawagan han delegasyon an baratunon ha 79th IB ngan 303rd IBde, kadungan han paghuman ha militarisasyon ha Negros Island. Igin-iinisister nira an hustisya ha mga ginmasaker ngan ha ngatanan nga pamilya han biktima.

Samtang, gin-gipit an delegasyon han mga pwersa han estado. Ginsundan han mga sundalo an mga tim nga naghimo han imbestigasyon ngan ginkuhaan hira han mga ritrato. Dinagsa liwat an mga sundalo han 79th IB ha Barangay Salamanca hadton Mayo 13, usa kaadlaw antes an misyon. Usa nga Amerikano nga delegado tikang ha International Coalition for Human Rights in the Philippines an ginpugngan nga makasulod ha Pilipinas ha pagrarason nga “blacklisted” hiya ha nasud.