Napamatud-an sa ginlunsar nga National Fact-Finding and Solidarity Mission (NFFSM) sang mga progresibong grupo sa Barangay Salamanca, Toboso, Negros Occidental sadtong Mayo 14 ang sampaw-sampaw nga paglapas sa tawhanon nga kinamatarung kag internasyunal nga makatawo nga layi sang 79th IB sa natabo nga Toboso masaker. Gin-imbestigaran sini ang pagpatay sang militar sa 10 ka Pulang hangaway sang Bagong Hukbong Bayan (BHB) kag siyam ka indi armado nga mga indibidwal sadtong Abril 19 sa Barangay Salamanca kag kaangot nga mga panghitabo.

Indi magnubo sa 117 ka delegado ang nagpakigbahin sa misyon nga ginabug-os sang mga lokal kag dumuluong nga tagpangapin sang tawhanon nga kinamatarung, kongresista, aktibista, tawong simbahan, lider-estudyante kag mamalitha. Ginpatigayon ini sa hangyo sang mga grupo halin sa Negros Island, sa pagpanguna sang Manindigan-Negros.

Sa kadakuon kag kasangkad sang delegasyon, wala ini matandog sang grabe nga militarisasyon kag pagpang-ipit sang militar sa Toboso kag bug-os nga isla. Natulod sini ang mga lokal nga gobyerno kag opisyal nga pasugtan ang aktibidad. Ginsuportahan kag ginbasbasan man sila ni San Carlos Bishop Gerardo Alminza. “Ang inyo kaisog sang balatyagon nga pangitaon ang kamatuoran sa tunga sang kahadlok kag pagpanghadlok isa ka kongkreto nga pamatuod nga malahalon pa gihapon ang kamatuoran, hustisya, kag kalinong,” pahayag niya.

Partikular nga ginkadto sang delegasyon ang Sityo Sinugmawan kag Sityo Plaringding kon diin nabatian sang mga residente ang mga lupok sang pusil. Ginkadtuan sang delegasyon ang kada lokasyon sang mga insidente kon diin nila nakita ang mga igo sang bala sa mga puno, nabilin nga mga basiyo sang bala kag iban pa nga bahid sang pagpangluthang.

Nagpatigayon sila sang mga focused group discussions kag pagbalay-balay para makahinun-anon ang mga residente. Na-estorya nila ang indi magnubo sa 30 ka residente nga suno sa ila makabig nga mga “yabi nga impormante” tungod may direkta sila nga eksperyensiya sa mga panghitabo.

Ginsaysay sang mga residente ang “pagbisita” kag pagpang-abukay sang mga soldado sa indi magnubo sa 18 ka kabalayan sa pagpangita sa ginasiling mga hangaway sang BHB. Sa Sityo Plaringding, may kaso sang pagdakop sang 79th IB sang mag-iloy nga magakadto sa pangisdaan para manguha sang pakinhason. Gindala ang mag-iloy sa isa ka bungyod kon diin sila ginpaidalum sa interogasyon. Nasaksihan sang mag-iloy halin diri ang patarasak nga pagpaniro sang mga soldado sa pangisdaan. Naggamit man sang mga drone ang 79th IB.

Nakumpirma ang pilit nga pagpahalin sang 79th IB sa 653 indibidwal halin Abril 19 tubtob Abril 22. Tungod diri, wala sang nahinun-anon ang delegasyon nga makapamatuod sa pahayag sang 79th IB nga may natabo nga grabe nga inaway sa pangisdaan kon diin ginasiling nga nakita ang mga bangkay sang 19.

Ginpamatud-an sang mga residente nga indi magnubo sa anum sa 19 ka mga ginmasaker mga sibilyan. Suno sa ila, personal nila nga nakaupod ang lider-estudyante nga si Alyssa Alano, mga organisador nga mangunguma nga sanday Maureen Santuyo kag Errol Wendel, mamalitha nga si RJ Ledesma, kag mga Filipino-American nga aktibista nga sanday Kai Sorem kag Lyle Prijoles. Suno sa mga residente, ni kaisa wala nila makita nga may dala-dala nga mga armas ang anum sa ila pagtener sa komunidad.

Suno sa Unyon ng mga Manggagawa sa Agrikultura (UMA), ang pahayag sang mga residente nagasuporta sa ginagiit sang mga progresibo nga grupo nga ginpadala ang mga sibilyan sa Barangay Salamanca agud manalawsaw. Yara sila sa barangay agud magbulig sa pag-organisa kag paghimo sang sosyal nga imbestigasyon kag pagtuon sa kahimtangan sang mga mangunguma kag mamumugon sa kampo, partikular sa Hacienda Bedonia. Sakop sang asyenda ang 18 ektarya nga duta nga ginabungkal sang 16 ka pamilya sang mamumugon sa kampo nga madugay na dapat ginhatag sa ila.

Sa mga datos nga nakuha, nakumpirma sang delegasyon ang mga krimen sang 79th IB. Lakip diri ang paggamit sang militar sa balay sang mga sibilyan, pagpang-ipit kag pagpanghadlok sa mga residente, pagpang-ipit sa mga hilikuton sa pagpanguma, patarasak nga pagpangluthang sa malapit sa kabalayan, iligal nga pagpriso, kag ang paggamit sa isa ka mangunguma bilang taming.

Napamatud-an man sang delegasyon nga may “evidence tampering” ukon pagtandog kag pagtanum sang mga ebidensya (mga armas, bandolyer kag personal nga kagamitan) para ipaguwa nga matuod ang estorya nga ginapalapta sang 79th IB. Magluwas diri, sa report sang forensic pathologist nga si Dr. Fortun may mga igo sa likod ang tatlo ka ginpatay apang sa mga litrato sang bangkay nga ginpalapta sang militar puro nagahayang ang mga ini. Natukiban man nga ang pila sa mga biktima posible nga napatay sa grabe nga pagdugo.

Maathag man kuno ang nangin pagtampalas sang mga soldado sa mga bangkay sang biktima. Duha ka adlaw nila nga ginpabay-an nga nakabulad sa adlaw kag nahulom sa tubig sang pangisdaan ang mga bangkay kag “ginrekober” lang sadtong Abril 21. Nagbayluhanay pa ang bangkay sang duha sa mga ginluthang.

Sa pagtapos sa misyon, panawagan sang delegasyon ang salabton sang 79th IB kag 303rd IBde, kadungan sang pagtapos sa militarisasyon sa Negros Island. Ginagiit nila ang hustisya sa mga ginmasaker kag sa tanan nga pamilya sang biktima.

Samtang, gin-ipit ang delegasyon sang mga pwersa sang estado. Gin-ikugan sang mga soldado ang mga tim nga nagpatigayon sang imbestigasyon kag ginkuhaan sila sang mga litrato. Nagdagsa man ang mga soldado sang 79th IB sa Barangay Salamanca sadtong Mayo 13, isa ka adlaw antes ang misyon. isa ka Amerikano nga delegado ang ginpunggan nga makasulod sa Pilipinas sa rason nga “blacklisted” siya sa pungsod.