Gikompirma sa gipahigayon nga National Fact-Finding and Solidarity Mission (NFFSM) sa mga progresibong grupo sa Barangay Salamanca, Toboso, Negros Occidental niadtong Mayo 4 ang patong-patong nga mga paglapas sa tawhanong katungod ug internasyunal nga makitawhanong balaod sa 79th IB sa nahitabong masaker sa Toboso. Giimbestigahan niini ang pagpatay sa militar sa 10 ka Pulang manggugubat sa Bagong Hukbong Bayan (BHB) ug siyam ka dili armado nga indibidwal niadtong Abril 19 sa Barangay Salamaca ug mga kalambigit nga panghitabo.

Labing menos 117 ka mga delegado ang misalmot sa misyon nga gilangkoban sa mga lokal ug langyaw nga mga tigpanalipod sa tawhanong katungod, mga magbabalaod, aktibista, mga tawo sa simbahan, mga lider-estudyante, ug myembro sa midya. Gipahigayon kini sa pakig-uban sa mga grupo gikan sa isla sa Negros sa pagpanguna sa Manindigan-Negros.

Sa kadako ug kalapad sa delegasyon, wala kini matarog sa grabeng militarisasyon ug pagpamig-ot sa militar sa Toboso ug sa tibuok isla. Giawhag niini ang mga lokal nga gubyerno ug mga opisyal sa pagtugot sa maong kalihukan. Gisuportahan ug gibendisyonan usab sila ni San Carlos Bishop Gerardo Alminza. “Ang inyong kaisog sa pagpangita sa kamatuoran taliwala sa kahadlok ug pagpanghadlok mao’y kongkretong pamatuod nga importante gihapon ang kamatuoran, hustisya, ug kalinaw,” matod niya.

Partikular nga giadto sa delegasyon ang Sityo Sinugmawan ug Sityo Paringding diin nakadungog ang mga residente og buto sa pusil. Miadto ang delegasyon sa matag lokasyon sa mga insidente diin ilang nakit-an ang mga igo sa bala didto sa mga punoan, mga basiyo sa bala, ug uban pang timailhan sa pagpamusil.

Nagpahigayon sila og mga focused group discussion ug namalaybalay aron istoryahon ang mga residente. Nakighimamat sila sa labing menos 30 ka mga residente, nga matod pa nila, mahimong mga “yaweng impormante” tungod kay sila adunay direkta nga kasinatian sa mga panghitabo.

Gisaysay sa mga residente nga “mibisita” ug nang-ransak ang mga sundalo sa dili moubos sa 18 ka mga panimalay sa ilang pagpangita sa giingong mga manggugubat sa BHB. Sa Sityo Plaringding, adunay kaso ang 79th IB sa pagdakop sa usa inahan ug anak nga moadto sa pangisdaan aron manguha og kinhason. Gidala ang inahan ug anak sa usa ka bungtod diin sila gipailalom sa interogasyon. Gikan dinhi, nasaksihan sa mag-inahan ang walay pili nga pagpamusil sa mga sundalo sa pangisdaan. Nigamit usab ang 79th IB og mga drone.

Nakumpirma ang pugos nga pagpabakwit sa 79th IB sa 653 ka indibidwal gikan Abril 19 hangtod Abril 22. Tungod niini, walay nainterbyu ang delegasyon nga makapamatuod sa pamahayag sa 79th IB nga adunay grabeng gubat sa pangisdaan diin giingong nakit-an ang lawas sa 19 ka mga biktima.

Gipamatud-an mga residente nga dili moubos sa unom ang sibilyan sa 19 nga gipangmasaker. Matod nila, personal nilang nahimamat ang lider-estudyanteng si Alyssa Alano, mga organisador sa mag-uuma nga silang Maureen Santuyo ug Errol Wendel, tigmantala nga si RJ Ledesma, ug mga Filipino-American nga aktibista nga silang Kai Sorem ug Lyle Prijoles. Sumala sa mga residente, wala bisan kanus-a nila nakit-an nga nagdala og armas ang unom atol sa ilang pagpuyo sa komunidad.

Matod sa Unyon ng mga Manggagawa sa Agrikultura (UMA), ang pamahayag sa mga residente nagsuporta sa giduso sa mga progresibong grupo nga gipadala ang mga sibilyan sa Barangay Salamanca aron maghimo og panuki-duki. Anaa sila sa barangay aron motabang sa pag-organisa ug pagpalambo sa katilingbanong pakisusi ug pagtuon sa kahimtang sa mga mag-uuma ug mamumuo sa kaumahan, partikular na sa Hacienda Bedonia. Naglangkob ang maong hasyenda og 18 ka ektarya nga yuta nga gitikad sa 16 ka pamilyang mag-uuma nga dugay na untang gihatag kanila.

Sa mga nakuhang datos, nakumpirma sa delegasyon ang mga krimen sa 79th IB. Lakip niini ang paggamit sa militar sa mga balay sa mga sibilyan, pagpanghasi ug pagpanghulga sa mga residente, pagpamig-ot sa gimbuhaton sa pagpanguma, wala’y pili nga pagpamusil duol sa mga kabalayan, iligal nga detensyon, ug paggamit sa mga mag-uuma isip panagang.

Gipamatud-an usab sa delegasyon nga adunay “evidence tampering” o kun panghilabot ug pagtanom og ebidensya (mga hinagiban, bandolyer, ug personal nga kabtangan) aron ipakita nga tinuod ang mga istoryang gipakaylap sa 79th IB. Gawas niini, sa taho sa forensic pathologist nga si Dr. Fortun, nagkanayon nga ang tulo ka gipatay gipusil sa likod, apan pulos kini naghayang sa mga litrato nga gipakuyanap sa militar. Nadiskobrehan usab nga pipila sa mga biktima posibleng namatay sa sobrang pagdugo.

Giingong klaro usab nga gipanamastamas sa mga sundalo ang mga patayng lawas sa mga biktima. Ila kining gipasagdaan nga nabulad sa adlaw ug gihumol sa tubig sa pangisdaan sulod sa duha ka adlaw ug “nabawi” lamang niadtong Abril 21. Nagkabalyuanay pa ang mga patayng lawas sa duha sa mga gipatay.

Sa pagtapos sa misyon, gipanawagan sa delegasyon nga manubag ang 79th IB ug 303rd IBde, dungan sa pagtapos sa militarisasyon sa isla sa Negros. Gipanghingusgan nila ang hustisya sa mga gimasaker ug sa tanang pamilya sa mga biktima.

Samtang, giharas sa mga pwersa sa estado ang delegasyon. Gisundan sa mga sundalo ang mga tim nga naglunsad og imbestigasyon ug gipangkuhaan sila og mga litrato. Midaghan usab ang mga sundalo sa 79th IB sa Barangay Salamanca niadtong Mayo 13, usa ka adlaw usa gipahigayon ang misyon. Usa ka Amerikanong delegado gikan sa International Coalition for Human Rights in the Philippines ang gipugngan nga makasulod sa Pilipinas sa rason nga “blacklisted” siya sa nasud.