Napaneknekan iti naisayangkat a National Fact-Finding and Solidarity Mission (NFFSM) dagiti progresibo a grupo iti Barangay Salamanca, Toboso, Negros Occidental idi Mayo 14 ti agtutuon a panaglabsing ti 79th IB iti karbengan-tao ken internasyunal a makatao a linteg iti napasamak a Toboso masaker. Inimbestigaran daytoy ti panangpatay ti militar iti 10 a Nalabbaga a mannakigubat ti New People’s Army (NPA) ken siyam a saan nga armado nga indibidwal idi Abril 19 iti Barangay Salamanca ken dagiti kanaig a paspasamak.

Saan a bumaba iti 117 delegado ti timmabuno iti misyon a bukbuklen dagiti lokal ken gangannaet a salaknib ti karbengan-tao, mammanday-linteg, aktibista, tao’t simbaan, lider-estudyante ken peryodista. Naiyaramid daytoy iti panangpalubos dagiti grupo manipud iti Negros Island, iti panangiyuna ti Manindigan-Negros.

Iti kadakkel ken kinalapad ti delegasyon, saan a nagungon iti nainget a militarisasyon ken panagipit ti militar idiay Toboso ken intero nga isla. Naiduron daytoy dagiti lokal a gubyerno ken upisyal a palubosan ti aktibidad. Sinuportaran ken benindisyunan met isuda ni San Carlos Bishop Gerardo Alminza. “Ti kinapigsa ti pakinakem yo a sapulen ti kinapudno iti tengnga ti buteng ken pammutbuteng ket maysa a kongkreto a pammaneknek a napateg pay latta ti kinapudno, hustisya ken kapya,” pablaak na.

Partikular a tinurong ti delegasyon ti Sityo Sinugmawan ken Sityo Plaringding nu sadinno a nangngeg dagiti residente dagiti putok ti paltog. Napan ti delegasyon iti tunggal lokasyon dagiti insidente nu sadinno a nakita da dagiti tama ti bala kadagiti kayo, nabati a basyo ti bala ken dadduma pay a pakakitaan ti pammaltog.

Nagiyaramid da kadagiti focused group discussions ken panagbalay-balay tapno makauman dagiti residente. Nakasarita da ti saan a bumaba iti 30 a residente a kunada ket maibilang a “kangrunaan nga impormante” gapu ta addaan da ti direkta a kapadasan iti pasamak.

Insalaysay dagiti residente ti “panagbisita” ken panagsukain dagiti soldado iti saan a bumaba iti 18 a kabalbalayan iti panagbirbirok kadagiti kunkunada a mannakigubat ti NPA. Iti Sityo Plaringding, adda ti kaso ti panagkemmeg ti 79th IB iti maysa nga agina a mapan iti piskerya tapno agala ti kappo. Inpan da ti agina iti maysa a turod nu sadinno nga inpasidong da iti interogasyon. Manipud ditoy ket naimatangan ti agina ti nadamsak a panagpalto-paltog dagiti soldado iti piskerya. Nagaramat met ti drone ti 79th IB.

Nakumpirma ti pwersado a panagpabakwit ti 79th IB iti 653 indibidwal manipud Abril 19 agingga Abril 22. Gapu ditoy, awan ti nakasarita ti delegasyon a makapaneknek iti pablaak ti 79th IB a napasamak ti nakaro a labanan iti piskerya nu sadinno a nasarakan dagiti bangkay ti 19.

Panpaneknekan dagiti residente a saan a bumaba iti innem iti 19 a namasaker ket sibilyan. Kunada, personal da a nakalangen ti lider-estudyante a ni Alyssa Alano, dagiti organisador ti mannalon a da Maureen Santuyo ken Errol Wendel, ti peryodista a ni RJ Ledesma ken dagiti Filipino-American nga aktibista a da Kai Sorem ken Lyle Prijoles. Kuna dagiti residente, uray naminsan ket saan da a nakita ti innem nga addaan awit nga armas iti panagsangbay da iti komunidad.

Segun iti Unyon ng mga Manggagawa sa Agrikultura (UMA), ti pablaak dagiti residente ket mangpatpatibker iti ipetpetteng dagiti progresibo a grupo dagiti sibilyan ket naipatulod idiay Barangay Salamanca tapno agsukisok. Adda da iti barangay tapno tumulong iti panagorganisa ken panagbukel ti panagsukisok iti gimong ken panagadal iti kasasaad dagiti mannalon ken mangmangged-talon, partikular iti Hacienda Bedonia. Saklaw ti asyenda ti 18 ektarya ti daga a suksukayen ti 16 a pamilya ti mangmangged-talon a nabayagen a rumbeng a naited koma kadakwada.

Kadagiti datos a naala, nakumpirma ti delegasyon dagiti krimen ti 79th IB. Kabilang ditoy ti panagaramat ti militar iti balay dagiti sibilyan, panaglipit ken pammutbuteng kadagiti residente, panagirut kadagiti trabaho iti panagtalon, panagpalto-paltog iti asideg dagiti kabalbalayan, iligal a panagikulong ken panagaramat iti maysa a mannalon kas kalasag.

Napaneknekan met ti delegasyon nga adda ti “evidence tampering” wenno panaggaraw ken panagimula kadagiti ebidensya (dagiti armas, bandolyer ken personal nga alikamen) tapno parwaren a pudno ti istorya nga iwarwaras ti 79th IB. Malaksid ditoy, iti ulat ti forensic pathologist a ni Dr. Fortun nga adda ti tama iti likod ti tallo a bangkay a pinatay dagiti soldado ngem iti ladawan ti bangkay nga inwaras ti militar ket agpapada a nakadata dagitoy. Natakwatan met a ti dadduma kadagiti biktima ket posible a natay gapu iti nalabes a panagpadara.

Nalawag met kano ti panangrabngis dagiti soldado kadagiti bangkay ti biktima. Dua nga aldaw nga inbati da dagiti bangkay a nakabilag iti init ken nakauper iti danum ti piskerya ken “narekober” laeng dagitoy idi Abril 21. Nagsinnukat pay ti bangkay ti dua kadagiti napapatay.

Iti panagleppas ti misyon, inyawag ti delegasyon ti pangsungbat 79th IB ken 303rd IBde, kagiddan ti pananggibus iti militarisasyon iti Negros Island. Iruprupir da ti hustisya kadagiti namasaker ket iti amin a pamilya dagiti biktima.

Kabayatanna, ti delegasyon ket inipit dagiti pwersa ti estado. Sinurot dagiti soldado dagiti tim a nagipatungpal ti imbestigasyon ken inalaan da ti litrato. Nagsasangpet met dagiti soldado ti 79th IB idiay Barangay Salamanca idi Mayo 13, maysa nga aldaw sakbay ti misyon. Maysa nga Amerikano a delegado manipud iti International Coalition for Human Rights in the Philippines ti pinawilan da a makastrek iti Pilipinas iti rason a “blacklisted” isuna iti pagilyan.