Hadton Mayo 6-8, gindumara han Pilipinas an ika-48 nga ASEAN Summit ha Lapu-Lapu City, Cebu, ha tema nga “Navigating our Future, Together.” Deklarado nga katuyuanan han katitirok nga ipasulong an kooperasyon, pan-ekonomiya nga kadig-on, ngan nasyunal nga seguridad ha pagkaon ngan enerhiya ha butnga han natikagrabe nga pankalibutan nga tensyon. Sentro nga talakayan an epekto han sumpakiay ha Middle East nga nagdurot han pabarubag-o nga presyo han enerhiya, kadelatar han suplay, ngan paghitaas han gastos ha pagkaon ngan transportasyon nga pabug-at ha mga nasud ha ASEAN.

An ASEAN usa nga hugpong ha pulitika ngan ekonomiya nga gintukod hadton 1967 ha panahon han Gerra ha Vietnam komo pansagang ha komunismo ngan para magserbe nga instrumento han neokolonyalismo. Hadto ngan yana, makusog an impluwensya dinhi han US komo “komprehensibo nga estratehiko nga kabakyang” ha rehiyon. Nagpapabilin nga makusog an katin han US pinaagi han panmilitar ngan ekonomiya nga alyansa, hasta an China nga prinsipal nga kabakyang ha negosyuhay han mga membro nga nasud hini.

Kahuman han pira kaadlaw han pagmimiting, waray kongkreto nga programa an mga delegado agud batunon an nahiaaguman nga krisis ha rehiyon. Nagkasarabot hira ha pira nga pitad agud maibanan an epekto han panmilitar nga agresyon han US ha Iran, kundi aminado hira nga maiha pa antes ini mahipapatuman.

Usa dinhi an proposisyon nga “Regional Fuel Sharing Framework” nga waray mekanismo kun tipaunan-o an pagpapatuman, prayoridad han distribusyon, o paggamit dinhi para ha madagmit nga pagbaton ha presente nga krisis.

Ha kabug-usan, nakapokus an mga lider ha koordinasyon ha panahon han emergency, presyo han lana, seguridad ha pagkaon, ngan pankadagatan nga operasyon. Nagpapabilin nga haligot ngan nakapokus ha pag-administar an balayan han mga ginkahisgutan. Ginkilala han kapunungan komo dako nga dugsang an agresyon han US ha Middle East kundi waray ini pagkundena dinhi. Waray igin-gawas nga ginkaurusahan nga pahayag an ASEAN kontra ha henosidyo han Israel ngan US ha Palestine, bisan kun mayda pira nga membro nga nasud nga dayag nga nasuporta ha pakigbisog nga Palestino.

Ha butnga han kawaray solusyon ha mga krisis ha ekonomiya, nakigsarabot pa hi Marcos para ha panmahiaan nga pag-import han bugas tikang ha Vietnam. Ha luyo ini han destroso nga durot han importasyon ha lokal nga produksyon han humay ngan dugang nga pagkalugi han mga parag-uma.

Militarisasyon ha ASEAN

Antes an ASEAN Summit, iginlansar ha Pilipinas an pinakadako nga Balikatan war execises ha kasaysayan hini. Landaw dinhi an pagpapalupad ngan pagpapabuto han mga misayl han US ngan Japan hadton Mayo 5 ngan 6. Ini nga mga operasyon nagpatarum ha kontradiksyon ha giutan han mga nasud ha rehiyon ngan Pilipinas. Samtang iginwawasiwas han ASEAN nga katuyuanan hini an kamurayawan ngan diplomasya, igin-aabre naman han niyutiyo nga estado han Pilipinas an nasud komo uruyagan ngan “diri nalulubog” nga base militar han US.

Agud kunuhay “diri mahinugad an South China Sea ha Strait of Hormuz” ngan maseguro an katalwasan ha paglalayag dinhi, igin-insister han rehimen US-Marcos an pagpapadig-on ha Declaration on Maritime Cooperation. Usa nga importante nga parte hini nga proposisyon an paghimo han usa nga ASEAN Maritime Center nga tutukuron ha Pilipinas. Ini kuno magseserbe komo prinsipal nga tirukan para ha mga isyu nga pankadagatan nga ihahaum ha mga kasapit nga nasud han ASEAN. Ini nga mga pitad, imbes nga magpakalma, labaw nga magpapapintas han tensyon ha South China Sea.

Pasismo ngan pagtahub ha kakurian

Hadton Mayo 6, naglansar han porum nga “Imperialist Crisis and War: A People’s Alternative to the ASEAN Summit” ngan protesta kontra ha ASEAN Summit an mga progresibo nga grupo ha University of the Philippines-Cebu. Samtang ginhihimo an mga aktibidad, sumobra-kumulang 200 nga pulis an nahikit-an ha sakob ngan gawas han unibersidad nga nagsasarbeylans.

Ha pareho nga adlaw, nagprotesta an mga membro han Greenpeace Philippines ha gawas han summit agud ipanawagan an pagbaton ha polusyon ha plastik, suknaon an sobra-sobra nga pagsarig ha lana, ngan tagan-duon an krisis ha klima ha rehiyon. Upat nga membro hini an gin-aresto antes pa man magtikang an protesta.

Agud diri makit-an han mga delegado an mga kablas ha Cebu, temporaryo nga iginbalhin han lokal nga gubyerno an aada ha 66 nga pamilya nga naukoy ha likod han Mactan Expo kun diin iginlansar ang summit ngadto ha usa nga resort ha kasapit nga bungto han Cordova. Nagpapabilin hira ha lugar tikang Abril 27 tubtub Mayo 9. Gintahuban han dagko nga tarpolin an ira mga malay-balay.