Sadtong Mayo 6-8, gindumalahan sang Pilipinas ang ika-48 nga ASEAN Summit sa Lapu-Lapu City, Cebu, sa tema nga “Navigating our Future, Together.” Deklarado nga katuyuan sang pagtililipon nga isulong ang kooperasyon, kalig-on sa ekonomiya, kag pungsodnon nga seguridad sa pagkaon kag enerhiya sa tunga sang nagasingki nga tensyon pangkalibutan. Sentro sang talakayan ang epekto sang kagamo sa Middle East nga nagdulot sang pagbag-o-bag-o sang presyo sang enerhiya, pagkaatrasar sa suplay, kag pagsaka sang gasto sa pagkaon kag transportasyon nga pabug-at sa mga pungsod sa ASEAN.

Ang ASEAN isa ka bloke sa pulitika kag ekonomiya nga gintukod sadtong 1967 sa panahon sang Gyera sa Vietnam bilang pangbangga sa komunismo kag para magserbe nga instrumento sang neokolonyalismo. Sadto kag subong, mabaskog ang impluwensya diri sang US bilang “komprehensibong estratehikong katimbang” sa rehiyon. Nagapabilin nga mabaskog ang uyat sang US paagi sa alyansa militar kag sa ekonomiya, bisan China na ang nagapanguna nga katimbang sa baligyaanay sang mga myembro nga pungsod sini.

Pagkatapos sang pila ka adlaw sang pagsinapol, wala sang kongkreto nga programa ang mga delegado agud sabton ang ginaantus nga krisis sa rehiyon. Nagkasugot sila sa pila ka tikang para mapahagan-hagan ang epekto sang agresyon militar sang US sa Iran, apang aminado sila nga madugay pa antes ini matigayon.

Isa diri ang ginproponer nga “Regional Fuel Sharing Framework” nga wala sang mekanismo kon paano ang pagpatuman, prayoridad sang distribusyon, ukon paggamit diri para sa madasig nga pagsabat sa subong nga krisis.

Sa pangkabug-osan, nakapokus ang mga lider sa koordinasyon sa panahon sang emerhensya, presyo sang lana, seguridad sa pagkaon, kag operasyon pangdagat. Nagapabilin nga makitid kag nakatum-ok sa pagdumala ang balayon sang mga gin-estoryahan. Ginkilala sang sinapol bilang dako nga kalalat-an ang agresyon sang US sa Middle East pero wala ini sang pagkondenar diri. Wala sang ginpaguwa nga gin-isa nga pahayag ang ASEAN batuk sa henosidyo sang Israel kag US sa Palestine,bisan may pila ka myembro nga pungsod ang hayag nga nagasuporta sa paghimakas Palestino.

Sa tunga sang kawad-on sang solusyon sa mga krisis sa ekonomiya, nakighisugot pa si Marcos para sa pangmalawigon nga pag-import sang bugas halin sa Vietnam. Sa pihak sini sang kahalitan nga dala sang importasyon sa lokal nga produksyon sang humay kag labi nga pagkapierde sang mga mangunguma.

Militarisasyon sa ASEAN

Antes sang ASEAN Summit, ginlunsar sa Pilipinas ang pinakadako nga Balikatan war exercises sa kasaysayan sini. Unod diri ang pagpalupad kag pagpalupok sang mga misayl sang US kag Japan sadtong Mayo 5 kag 6. Ang mga operasyon nga ini nagpatalum sa kontradiksyon sa tunga sang mga pungsod sa rehiyon kag Pilipinas. Samtang ginawara-wara sang ASEAN nga katuyuan sini ang kalinong kag diplomasiya, ginabukas naman sang papet nga estado sang Pilipinas ang pungsod bilang halampangan kag “wala nagakalugdang” nga base militar sang US.

Para kuno “indi mapareho ang South China Sea sa Strait of Hormuz” kag masegurado ang kahilwayan sa pagpalawod diri, ginagiit sang rehimen US-Marcos ang pagpalig-on sa Declaration on Maritime Cooperation. Isa ka malahalon nga bahin sang ginaproponer nga ini ang paghimo sang isa ka ASEAN Maritime Center nga itukod sa Pilipinas. Ini kuno ang magaserbe bilang nagapanguna nga tilipunan para sa mga isyu pangdagat nga ipatuman sa mga katapo nga pungsod sang ASEAN. Ang mga tikang nga ini, imbes mapakalma, labi nga magapasingki sang tensyon sa South China Sea.

Pasismo kag pagtabon sa kaimolon

Sadtong Mayo 6, naglunsar sang porum nga “Imperialist Crisis and War: A People’s Alternative to the ASEAN Summit” kag protesta batuk sa ASEAN Summit ang mga progresibo nga grupo sa University of the Philippines-Cebu. Samtang ginapatigayon ang mga aktibidad, mas o menos 200 ka pulis ang nakit-an sa sulod kag guwa sang unibersidad nga nagabantay.

Sa amo man nga adlaw, nagprotesta ang mga myembro sang Greenpeace Philippines sa guwa sang summit agud ipanawagan ang pagsabat sa polusyon sa plastik, batikuson ang sobra-sobra nga pagsalig sa lana, kag hatagan tum-ok ang krisis sa klima sa rehiyon. Apat ka myembro sini ang gin-aresto antes pa man magsugod ang protesta.

Agud indi makita sang mga delegado ang mga imol sang Cebu, temporaryo nga ginsaylo sang lokal nga gobyerno ang yara sa 66 ka pamilya nga nagapuyo sa likod sang Mactan Expo kon diin ginalunsar ang summit padulong sa isa ka resort sa katambi nga banwa sang Cordova. Nagpabilin sila sa lugar halin Abril 27 tubtob Mayo 9. Gintabunan sang mga dalagko nga tarpolin ang ila mga payag-payag.