Idi Mayo 6-8, inmatonan ti Pilipinas ti maika-48 ASEAN Summit idiay Lapu-Lapu City, Cebu, iti tema a “Navigating our Future, Together.” Deklarado a panggep ti taripnong nga iyabante ti kooperasyon, kinatibker iti ekonomya ken nailyan a seguridad iti taraon ken enerhiya iti tengnga ti kumarkaro a tensyon iti sangalubongan. Sentro iti diskusyon ti epekto ti susik idiay Middle East a nangitunda ti agbaliw-baliw a presyo ti enerhiya, pannakatantan ti suplay ken panagngato ti gastos iti taraon ken transportasyon a padagsen kadagiti pagilyan iti ASEAN.

Ti ASEAN ket maysa a lupon iti pulitika ken ekonomya a naitakder idi 1967 iti panawen ti Gubat iti Vietnam kas kalasag iti komunismo ken tapno agserbi nga instrumento ti neokolonyalismo. Idi ken tatta, napigsa ti impluwensya ditoy ti US kas “komprehensibo nga estratehiko a kabadang” iti rehiyon. Agtaltalinaed a napigsa ti kapet ti US babaen ti alyansa a militar ken iti ekonomya, uray ti China ti kangrunaanen a kabadang iti linnakwan kadagiti kameng a pagilyan daytoy.

Kalpasan ti mano nga aldaw a pulong, awan ti kongkreto a programa dagiti delegado tapno sungbatan ti mapadpadasan a krisis iti rehiyon. Nagkaykaysa da iti sumagmamano nga addang tapno makissayan ti epekto ti agresyon militar ti US iti Iran, ngem aminado da a nabayag pay sakbay a maipatungpal daytoy.

Maysa ditoy ti gakat a “Regional Fuel Sharing Framework” nga awanan mekanismo ti pannakaipatungpal na, prayoridad ti distribusyon wenno panagaramat ditoy para iti napaspas a panagsungbat iti agdama a krisis.

Iti kabuklan, nakapokus dagiti lider iti koordinasyon iti panawen ti emerhensya, presyo ti langis, seguridad iti taraon ken operasyon a pangbaybay. Agtaltalinaed nga akikid ken nakaturong iti panangimaton ti balangkas dagiti pagsasaritaan da. Binigbig ti kapulungan kas dakkel a parikut ti ituntunda ti agresyon ti US iti Middle East, ngem awan ti panangkundenar da ditoy. Awan ti inruar ti ASEAN a nagkaykaysa a pablaak laban iti henosidyo ti Israel ken US iti Palestine, uray adda ti sumagmamano a kameng a pagilyan a naparang a sumupsuporta iti dangadang a Palestino.

Iti tengnga ti kinaawan solusyon kadagiti krisis iti ekonomya, nakitulag pay ni Marcos para iti pangmabayagan a panagimport ti bagas manipud Vietnam. Daytoy ket iti laksid ti dangran nga ituntunda ti importasyon iti lokal a produksyon ti pagay ken ad-adda a pannakalugi dagiti mannalon.

Militarisasyon iti ASEAN

Sakbay ti ASEAN Summit, naisayangkat iti Pilipinas ti kadakkelan a Balikatan war exercises iti pakasaritaan daytoy. Tampok ditoy ti panagpatayab ken panagpabettak ti US ken Japan kadagiti misayl idi Mayo 5 ken 6. Dagitoy nga operasyon ket nangpatadem iti kontradiksyon iti baet dagiti pagilyan iti rehiyon ken Pilipinas. Bayat nga iwaswasiwas ti ASEAN a panggep daytoy ti kapya ken diplomasya, iluklukat met ti aso-aso nga estado ti Pilipinas ti pagilyan kas pagay-ayaman ken “saan a lumlumned” a base militar ti US.

Tapno kano “saan a maipada ti South China Sea iti Strait of Hormuz” ken masigurado ti wayawaya iti panaglayag ditoy, inpetteng ti rehimen US-Marcos ti panangpasingked iti Declaration on Maritime Cooperation. Maysa a napateg a paset daytoy a gakat ti panangpataud ti maysa nga ASEAN Maritime Center a maitakder iti Pilipinas. Daytoy kano ket agserbi kas kangrunaan a pagtitipunan kadagiti isyu a pangbaybay a maipakat kadagiti kameng a pagilyan ti ASEAN. Dagitoy nga addang, imbes a mangpakalma, ket ad-adda a mangpairteng ti tensyon iti South China Sea.

Pasismo ken pangkalub iti kinarigat

Idi Mayo 6, nagisayangkat dagiti progresibo a grupo iti University of the Philippines-Cebu ti porum nga “Imperialist Crisis and War: A People’s Alternative to the ASEAN Summit” ken protesta laban iti ASEAN Summit. Bayat a maiyar-aramid dagiti aktibidad, nasurok-kumurang 200 pulis ti nakita iti uneg ken ruar ti unibersidad nga agsipsiput.

Iti kapada nga aldaw, nagprotesta dagiti kameng ti Greenpeace Philippines iti ruar ti summit tapno iyawag ti panagsungbat iti polusyon iti plastik, batikusen ti nalabes a panagsanggir iti langis ken talmegan ti krisis iti klima iti rehiyon. Uppat a kameng daytoy ti naaresto sakbay pay a nangrugi ti protesta.

Tapno saan a makita dagiti marigrigat iti Cebu, temporaryo nga inyakar ti lokal a gubyerno ti 66 pamilya nga aggigyan iti likod ti Mactan Expo nu sadinno a naisayangkat ti summit agturong iti maysa a resort iti kaasideg nga ili ti Cordova. Nagtalinaed da iti lugar manipud Abril 27 agingga Mayo 9. Kinaluban da ti dadakkel a tarpolin dagiti abong-abong da.