Nagpaandam ang Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP) batuk sa nagahana nga super El Niño sa tunga-tunga sang 2026 tubtob temprano nga bahin sang 2027. Para sa mga mangungumga kag mangingisda, nagakahulugan ini sang pagkadula sang ani, dugang nga pagsaka sang gasto sa produksyon, kakulangan sang tubig, kag grabe nga gutom.

Suno sa Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration, may 62% nga tsansa sang El Niño sa Hunyo tubtob Agosto, nga magasaka padulong sa 82% sa pagtapos sang tuig. Ginalauman nga mabatyagan ang pinakalala nga epekto sini halin Oktobre tubtob Disyembre. Yara sa 49 ka lugar sa Visayas kag Mindanao ang ginasigahum nga magaagum sang mas manubo sang sa kinaandan nga ulan, pagsaka sang temperatura, kag grabe nga pagkaging sang duta. Sa pihak nga bahin, nagakahulugan naman ini sang mas malagka, pero mas mabaskog nga mga bagyo subong nga tuig.

Kahalitan sa mangingisda kag mangunguma

Sa panahon sang El Niño, mas magnubo ang kita sang mga mangingisda dulot sang pagbuhin sang isda sa dagat kag pagkapatay sang mga korals nga nagaserbe nga itlugan kag palanaguan sang mga magagmay nga isda. Nagasaka ang posibilidad sang pagkapatay sang mga isda kag red tide. Tungod sa sobra nga init, mabuhinan man ang oras sa pagpalawod sang mga mangingisda kag mangin mas bulnerable sila sa heatstroke.

Dako nga problema ini sa seguridad sa pagkaon tungod yara sa 42.2% sang ginakuhaan sang protina sang mga Pilipino isda. Sunod sang bugas, ikaduha ini sa nagapanguna nga pagkaon sang pumuluyo. Kon maghuyang ang naulihi, segurado ang pagsaka sang presyo sang isda sa merkado nga magadugang sa nagasinaka na nga presyo sang bugas kag iban pa nga pagkaon.

Samtang sa mga talamnan, suno sa KMP, ginpakita sang pasulit-sulit nga kalamidad sang El Niño ang madugay na nga pagpabaya sang estado sa agrikultura: ang indi bastante nga irigasyon, kakulangan sa subsidyo sa produksyon, pagsalig sa pag-import sang pagkaon, kag kawad-on sang matuod nga reporma sa duta.

Panghakroy sang mga mangunguma sang Bicol, Cagayan Valley kag Panay

Madugay na nga ginapas-an sang mga mangunguma ang kabug-at sang sunod-sunod nga kalamidad samtang inutil kag wala sang suporta ang estado sa ila mga kinahanglanon. Dugang pa nga nagapabug-at sa ila ang kahimtangan sang mataas nga presyo sang diesel kag farm input kaangay sang abono dulot sang imperyalistang gyera sang US kag Israel sa Middle East. Sa paghana sang Super El Niño, mas grabe nga pag-antus ang pagalauman sang mga mangunguma.

Sa Bula, Camarines Sur, magluwas sa pagpanalasa sang kapalibutan, sobra nga pagpaantus sa mga mangunguma ang nagabutyog nga presyo sang mga galastuhan sa pagpatanum. Sa isa ka ektarya nga humayan nagakinahanglan sang 249 litro sang diesel para sa traktora kag water pump nga nagabili sang masobra ₱21,000. Dugang pa diri ang abono nga nagabili sang halos ₱15,000 para sa Triple 14 kag Urea. Sa kabilogan, nagalab-ot sa lapaw sa ₱36,000 ang pauna nga kapital sa krudo kag abono pa lang-wala pa ang binhi, pestisidyo, kag bayad sa pagpatrabaho. Tungod diri, madamo nga mangunguma ang nagakapilitan nga mag-untat sa pagtanum agud malikawan ang pagkalubong sa utang.

Dugang pa diri, madamo nga mangunguma ang wala pa gihapon makatibawas ukon subong nga tuig pa lang nakabawi halin sa kahalitan nga dulot sang mga nagligad nga kalamidad,lakip ang ₱2.1 bilyon pagkapierde sa agrikultura kag pagpangisda sa Bicol sadtong 2024. May mga kadutaan nga wala pa gihapon matamnan tungod sa natipon nga lunang kag balas dulot sang pila ka beses nga paglupok sang bulkan Mayon.

Sa Cagayan Valley, nagdeklarar sadtong Marso ang lokal nga gobyerno sang Isabela sang state of calamity tungod sa madugay nga pagkaging sang duta. Sa Tuguegarao City, naglab-ot sa 3,000 ka mangunguma sang mais ang naapektuhan sang kawad-on sang ulan. Ginabana-bana nga yara sa ₱2.3 bilyon nga balor sang ani ang naguba ukon 80% sang mga pananum.

Naglala ang pag-antus sang mga mangunguma tungod sa pagsaka sang presyo sang lana. Naglab-ot sa ₱110-₱125 kada litro ang gasto sang mga mangunguma para sa patubig. Nangin ₱2,500 na ang gasto para sa water pump halin sa ₱1,200 kada adlaw, samtang nagsaka halin ₱1,600 ang kada sako sang pestisidyo padulong sa ₱1,900.

Nagapabilin man nga barat ang sweldo sang mga mamumugon sa uma. Yara sa ₱300 kada adlaw ang sweldo sa katubuhan, samtang yara sa ₱500 kada tonelada ang kita sa sistemang pakyaw. Yara sa ₱500 kada adlaw kada ektarya naman ang sweldo sang mga mamumugon sa uma sa maisan kag humayan. Lakip sa balor nga ini ang pagkaon kag pamasahe.

Sa Panay, nagdulot sang pagmala sang uma kag pagnubo sang lebel sang tubig sa Maasin Dam ang grabe nga init. Naglab-ot sa masobra ₱200,000 ang inisyal nga pagkapierde sa mga nalaya nga utanon, humay, kag prutas. Nalista man sa San Dionisio, Iloilo ang pagkapatay sang mga ginasagod nga sapat, nga nagresulta sa pagkapierde sang ginabana-bana masobra ₱70,000.

Nagapanawagan ang mga mangunguma kag mangingisda sang gilayon nga aksyon halin sa gobyerno, lakip ang pagdeklarar sang state of imminent disaster, paghatag sang subsidyo, crop insurance, nagakaigo nga kumpensasyon, pagpalapad sang irigasyon,pag-untat sang importasyon, kag pagbasura sang Oil Deregulation Law.

Ginhatagan tum-ok sang KMP nga tubtob nagapabilin nga nagasalig sa importasyon ang agrikultura kag wala sang matuod nga reporma sa duta kag signipikante nga suporta sa lokal nga produksyon, magapabilin nga bulnerable ang sektor sa mga kalamidad dulot sang grabe nga pagbag-o sang klima.