Nagpahimatngon an Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP) kontra ha namamangpangan nga super El Niño ha butnga han 2026 tubtub ha temprano nga parte han 2027. Para ha mga parag-uma ngan parupangisda, nangangahulugan ini han pagkawara han ani, dugang nga paghitaas han gastos ha produksyon, kakulangan ha tubig, ngan grabe nga kagutom.

Sigon ha Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Ser-vices Administration, mayda 62% nga tsansa han El Niño ha Hunyo tubtub Agosto, nga mahitaas ngadto 82% ha katapusan han tuig. Ginlalauman nga aabaton an pinakagrabe nga epekto hini tikang Oktubre tubtub Disyembre. Aada ha 49 nga lugar ha Visayas ngan Mindanao an ginlalauman nga makakaeksperyensya han mas himubo tanding ha regular nga uran, paghitaas han temperatura, ngan grabe nga kathuraw. Ha luyo nga bahin, mangangahulugan naman ini han mas panalagsahon, kundi mas magkusog nga bagyo yana nga tuig.

Destroso ha mga parupangisda ngan parag-uma

Ha panahon han El Niño, mas himubo an kita han mga parupangisda durot han pag-iban han isda ha dagat ngan pagkamatay han mga bahura nga nagseserbe nga bunayan ngan dangpanan han gudti nga isda. Nahitaas an posibilidad han pagkamatay han mga isda ngan red tide. Tungod ha sobra nga paso, maiibanan liwat an oras ha pagpalawod han mga parupangisda ngan nagigin mas bulnerable hira ha heatstroke.

Dako nga problema ini ha seguridad ha pagkaon tungod kay aada ha 42.2% han surok han protina han mga Pilipino an isda. Kasunod han bugas, ikaduha ini ha prinsipal nga pagkaon han katawhan. Kun magluluya an urhi, segurado an paghitaas han presyo han isda ha merkado nga madugang ha natikahitaas na nga presyo han bugas ngan iba pa nga pagkaon.

Samtang ha mga tanuman, sigon ha KMP, iginpapakita han pauru-utro nga kalamidad han El Niño an maiha na nga pagpapasibaya han estado ha agrikultura: an diri sadang nga irigasyon, kakulangan ha subsidyo ha produksyon, pagsarig ha importasyon han pagkaon, ngan kawaray han tinuod nga reporma ha tuna.

Kasubo han mga parag-uma han Bicol, Cagayan Valley ngan Panay

Maiha na nga ginsusugbong han mga parag-uma an bug-at han susrunod nga kalamidad samtang waray pulos ngan waray suporta an estado ha ira mga panginahanglan. Labaw pa nga nagpapabug-at ha ira kamutangan an hitaas nga presyo han diesel ngan farm input sugad han abono durot han imperyalista nga gerra han US ngan Israel ha Middle East. Ha hulga han Super El Niño, mas grabe nga pag-aantos an ginlalauman han mga parag-uma.

Ha Bula, Camarines Sur, labot ha hampak han kalibungan, sobra nga nagpapakuri ha mga parag-uma an tigda nga nahitaas nga presyo han mga kagarastuhan ha pagtatanum. Ha usa kaektarya nga hagna nanginginahanglan han 249 kalitro han diesel para ha traktora ngan water pump nga nabalor han masobra ₱21,000. Dugang pa dinhi an abono nga nabalor han haros ₱15,000 para ha Triple 14 ngan Urea. Ha kabug-usan, naabot ha lahos ₱36,000 an patikang nga puhunan ha krudo ngan abono pa la—waray pa an gahi, pestisidyo, ngan plete ha pagtrabaho. Tungod dinhi, damo nga parag-uma an napipiritan nga umundang ha pagtatanom agud malikyan an pagkalumos ha utang.

Dugang pa hini, damo nga parag-uma an diri pa liwat nakakahaw-as o yana nga tuig pa la nakababawi tikang ha destroso nga gindurot han mga nakalabay nga kalamidad, kalakip an ₱2.1 kabilyon nga pagkalugi ha agrikultura ngan pangingisda ha Bicol hadton 2024. Mayda mga katunaan nga diri pa liwat natatanuman tungod ha natirok nga lagay ngan baras tungod han pira kabeses nga pagbuto han bulkan nga Mayon.

Ha Cagayan Valley, nagdeklara hadton Marso an lokal nga gubyerno han Isabela han state of calamity tungod ha maiha nga kathuraw. Ha Tuguegarao City, inabot ha 3,000 nga parag-uma han mais an naapektuhan han kawaray uran. Gintatantiya nga aada ha ₱2.3 kabilyon nga balor han ani an nahibang o 80% han pananum.

Naggrabe an pag-inantos han mga parag-uma tungod ha paghitaas han presyo han lana. Inabot na ha ₱110-₱125 kada litro an gastos han mga parag-uma para ha patubig. Nagin ₱2,500 na an gastos para ha water pump tikang ha ₱1,200 kada adlaw, samtang hinitaas tikang ha ₱1,600 an kada sako han pestisidyo ngadto ha ₱1,900.

Nagpapabilin liwat nga barat an suhol han mga trabahador ha uma. Aada ha ₱300 kada adlaw an suhol ha katubuhan, samtang aada ha ₱500 kada tonelada an kita ha sistema nga pakyawan. Para ini ha 11 kaoras nga trabaho para ha 10 katonelada kada adlaw nga kota. Aada naman ha ₱500 kada adlaw kada ektarya an suhol han mga trabahador ha uma ha maisan ngan humay. Lakip hini nga kantidad an pagkaon ngan pasahe.

Ha Panay, nagdurot han pagmara han mga umhanan ngan paghimubo han lebel han tubig ha Maasin Dam an grabe nga kathuraw. Inabot ha masobra ₱200,000 an inisyal nga pagkalugi ha mga nakarag nga utanon, humay, ngan prutas. Nahireport liwat ha San Dionisio, Iloilo an pagkamatay han mga inataman nga hayop, nga nagresulta ha pagkalugi han gintatantiya nga masobra ₱70,000.

Nananawagan an mga parag-uma ngan parupangisda han agap nga aksyon tikang ha gubyerno, kalakip an pagdeklara han state of imminent disaster, paghatag han subsidyo, crop insurance, sadang nga kompensasyon, pagpapahiluag han irigasyon, pagpaundang ha importasyon, ngan pagbasura ha Oil Deregulation Law.

Gintagan duon han KMP nga tubtub nga nagpapabilin nga nakasarig ha importasyon an agrikultura ngan waray tinuod nga reporma ha tuna ngan mahinungdanon nga suporta ha lokal nga produksyon, magpapabilin nga bulnerable an sektor ha mga kalamidad nga durot han grabe nga pagbabag-o ha klima.