Hini nga naglabay nga mga adlaw, duha nga pahayag han rehimen Marcos an utro nga nagpalandaw ha pagin buaw ngan pakuri hini ha mga Pilipino. Syahan an nakakainsulto nga ₱85 dugang nga inadlaw nga suhol nga iginlaladawan nga “makasaysayan” han mga upisyal han rehimen. Ikaduha an kunuhay pag-abot han Pilipinas ha istatus nga “upper middle income” subay ha suklanan han imperyalista nga institusyon nga World Bank. Mga pasiuna ini nga paghihinambog para ha ika-4 nga state of the nation address (SONA) ni Ferdinand Marcos Jr ha maabot nga Hulyo 27.

Tubtub diin an ₱85?

Aada la ha ₱504-₱510 an nasyunal abereyds han minimum nga suhol. Waray pa ini katunga ha gintatantiya nga kinahanglan nga minimum nga suhol nga ₱1,200 tubtub ₱1,312 kada adlaw. Bisan kun igdugang an ₱85 nga suhol ha National Capital Region (NCR) nga ₱695/adlaw, hirayo pa gihapon ini para mabuhi hin disente an usa nga 5-katawo nga pamilya. Mas grabe pa, hulugan pa nga ighahatag an dugang nga inadlaw nga suhol nga ₱85: ₱60 ha Hulyo 19, ngan ₱25 ha Enero 2027. Kun pagbabahinon ha regular nga gastos han mayoriya han mga pamilya an ₱60, 64% an madudugang ha pagkaon, o ₱34.40 nga diri naman la makakapalit han usa kakilo nga bugas. An nasasalin nga ₱26 pagbabahinon ha transportasyon, yutilidad, ngan damo pa nga iba.

Mas himubo an dugang nga suhol ha mga rehiyon gawas han NCR. Ha naglabay nga tuig, naghatag la han sensilyo nga dugang tikang ₱20-₱39 kada adlaw an mga regional wage board. Kaagsuban gintunga liwat ini ha duha nga paghatag.

Diniri an rehimen Marcos nga maghatag han bisan guti nga dugang ha mga trabahador ha luyo han paghitaas han implasyon nga inuk-ok ha tinuod nga balor han suhol. Ha bug-os nga nasud, inabot an tantos han implasyon ha 7.2% hadton Abril tikang ha 2.4% hadton Pebrero. Kasunod ini han gerra nga agresyon han US ha Iran, nga ginsisingabot han mga langyaw ngan lokal nga kompaniya agud pahitas-on an presyo han lana agud maghakin han superganansya.

Subay ha datos mismo han estado, aada ha 65% nga pamilya nga Pilipino an nabubuhi han hirayo ha suklanan han disente nga panginabuhi. Tungod ha kahimub-on han suhol, aada la ha ₱78/adlaw an naaalutaga ha kada membro han pamilya, hirayo nga mas himubo ha ₱91/adlaw nga igintalaan han estado nga upisyal nga tubtuban han kakurian.

Across-the-board nga paghitaas han presyo

Kun ano nga gindadanas han rehimen ngan mga kapitalista tipaubos an suhol ha bug-os nga nasud, sugad naman nira nga ginbubutong tipaigbaw an mga presyo han mga epektos ngan sukot ha serbisyo. Pinakagin-aabat han katawhan an paghitaas han presyo han lana hadton Marso nga tubtub yana diri pa iginbabalik ha daan nga lebel. Gamit an gerra nga agresyon han US ha Iran, haros doble nga ginhitaas han mga kompaniya han lana an presyo han diesel (ngadto ha ₱107-₱134.3/litro), sugadman han gasolina, kerosin ngan LPG.

Antes pa an “oil price shock,” dirudiretso an paghitaas han presyo han mga produkto nga petrolyo. Tikang Enero tubtub Pebrero, pito kabeses nga ginpahitaas han mga kompaniya an presyo han lana nga mayda neto nga paghitaas nga ₱3.80/litro ha diesel ngan ₱5.40/litro ha gasolina, bisan kun an presyo han krudo nga lana ha kalibutan nagpapabilin nga himubo ha abereyds nga $61.80 kada bariles.

Sobra nga ginbutong pahitaas han oil price shock an gastos ha produksyon ngan transportasyon, nga nagdurot han paghitaas ha presyo han pagkaon ngan iba pa nga batakan nga panginahanglan. Mas ginpagrabe hini an hadto pa higtaas nga presyo nga durot han higtaas nga gastos ha produksyon, kalakip an abono, waray ulang nga importasyon han mahal nga bugas ngan kawaray hin suporta ha lokal nga agrikultura. Ha NCR, inabot an presyo han bugas ngadto ₱56/kilo hadton Hunyo samtang ha iba nga lugar sugad han Zamboanga, inabot ha ₱64/kilo.

Gin-abat na han katawhan an hitaas nga sukot ha kuryente ngan tubig. Iginhitaas han Meralco an sukot hini ha NCR ngan kasapit nga mga prubinsya tikang ₱13/kWh (Enero) ngadto sobra ₱14/kWh (Hunyo). Naghitaas liwat han sukot an dagko nga distribyutor han kuryente ha Visayas (ha Cebu nadugngan han ₱1.83, ngan ha Iloilo, ₱2.33 kada kilowatt). Ha Davao, hadton Enero iginpahitaas an sukot hin ₱2/kWh. Samtang, iginpatuman han mga kompaniya ha tubig ha NCR, Cebu ngan Davao an grabe nga paghitaas ha sukot ha serbisyo. Ini samtang gin-aabat han mga konsyumer an palpak nga serbisyo han mga pribado nga kompaniya ngan yutilidad.

Waray pag-uswag

Waray pulos an istatus nga “upper-middle-income” nga bansag han World Bank. Diri ini suklanan han pag-uswag kundi nagtatalaan la han istatus han nasud para makapangutang. Sukwahi ha iginhahambog han rehimen, tikaluros an padron han pagtubo han lokal nga ekonomiya ngan diri ini nakakahimo hin sadang nga trabaho para ha katawhan.

Waray maabot han rehimen bisan an kalugaringon nga igintalaan nga target han pagtubo han gross domestic product (GDP). Para ha 2025, tinubo la an GDP han nasud han 4.4%, ngan 2.8% la para ha syahan nga kwarter han 2026. Ha nakalabay nga tuig, nahilista an pinakaguti nga pagtubo han pagmamanupaktura ha nakalabay nga mga dekada nga inabot la ha 2.5%. Tinubo naman an agrikultura hin 2.6% la.

Ha luyo nga gapil, dinako an karikuhan han mga korporasyon ngan kumprador burgesya. Tikang 2020 tubtub 2022, hinitaas hin 104% an neto nga kita han pinakadagko nga korporasyon. Hinitaas liwat han 31% an karikuhan han 50% nga pinakariko nga mga Pilipino. Ini samtang ginpapabilin nira nga himubo ngan diri makaburuhi an suhol han mga Pilipino.