Atubangan sa kaylap ug nagkagrabeng pyudal ug semipyudal nga pagpahimulos sa Eastern Visayas (EV), angay lamang nga magbalik-lantaw ang masang mag-uuma sa kasaysayan sa ilang hiniusang pakigbisog. Kinahanglan silang mokutlo og mga leksyon ug inspirasyon gikan sa unum ka dekada sa magilakong mga kalampusan nga naangkon sa ilang panaghiusa.

Gamit ang rebolusyonaryong giya alang sa reporma sa yuta sa Partido, milihok ang lapad nga masa sa mga mag-uuma sa EV sa dalan sa pakigbisog aron ipaubos ang abang sa yuta, patas-an ang suhulan sa mga mamumuong-panguma, wagtangon ang usura, ug ipataas ang ilang produksyon.

Sa mga umahan, giatubang sa mga mag-uuma ang mga agalong yutaan (AY) pinaagi sa mga komprontasyon aron ipasunod ang ilang mga katungod. Sa mga koprasan, naangkon nila ang 60-40 nga bahinay sa netong kita nga pabor sa mag-uuma gikan sa naunang bahinay nga 90-10. Natukmod nila ang mga AY nga pas-anon ang 50% sa gasto sa paghakot sa kopras, nga maoy nakapataas sa kita sa mga mag-uuma.

Sa mga lugar nga nakab-ot ang mas taas nga ang-ang sa panaghiusa, napadaug sa mga mag-uuma ang bahinay nga 50-50 diin ginakibhang na ang gasto sa paghakot sa produkto ayha kini bahinon. Kini usa ka kalampusan gikan sa naunang kahimtang diin walay tampo sa produksyon ang AY. Sa mga lugar diin kaylap ang sistemang tersyuhan (1/3 nga bahinay) nga pabor sa AY, napadaug sa mga mag-uuma ang bahinay nga 50-50.

Aduna usay mga dapit diin naduso ang pagpaubos sa interes sa utang gikan sa 20% kada bulan ngadto sa 10%, ug walay tubo kung makabayad sulod sa usa ka bulan. Natangtang usab ang kondisyong tubos sa mga giprendang yuta ug kung naabot na ang 100-150% nga tubo gikan sa gigamit nga kapital, awtomatiko nga ibalik ang yuta sa mag-uuma nga nagprenda. Naduso usab nga padayonong makaugmad sa giprendang yuta ang mag-uuma aron masigurong aduna siyay ikabayad ug alang sa inadlaw-adlawng galastuhan.

Sa pipila ka mga erya, gipatuman ang kumpiskasyon sa yuta gikan sa mga despotiko ug kontrarebolusyonaryong agalong yutaan isip porma sa hustisya sa pagpahimulos ug bayad sa utang nga dugo sa masa. Aduna usay mga kaso diin giokupa sa mga mag-uuma ang mga abandunadong yuta sa AY, samtang adunay mga nadamlagang nga AY nga boluntaryong nagpahulam o naghatag sa ilang yuta ug ubang kagamitan sa produksyon.

“Kung wala ang kalihukan, setler sa kaugalingong yuta ang mga mag-uuma,” matud sa usa ka mag-uuma. Hangtud karon, nagapadayon gihapon sila sa pagtagamtam sa dakung tabang ug benepisyo niining mga yutaa.

Padayon usab ang kampanya aron mapataas ang kapasidad sa produksyon sa mga mag-uuma. Gipalapnag ang kampanyang “tiklos-aglayon” diin kolektibong nagtinabangay ang mga mag-uuma alang sa produksyon. Napalapad niini ang mga umahan, napagaan ug napadali ang trabaho, napamenosan ang gasto, nasiguro nga igo ang pagkaon, ug labaw sa tanan, nabansay ang kolektibong paglihok.

Nag-apud-apud usab og kabaw isip nag-unang gamit sa indibidwal ug komunal nga produksyon. Nagtukod usab ang mga mag-uuma og sistema aron mapahimuslan sa pag-uma ang mga donasyong traktor ug ubang kagamitan sa produksyon gikan sa mga ahensya sa estado ug pribadong organisasyon.

Natukod ang mga kooperatiba sama sa mga gilingan ug tindahan sa batakang panginahanglan. Aduna usay kooperatiba alang sa pagbaligya sa ani ug mga produkto sa hustong presyo. Gawas sa serbisyo ug baratong presyo sa mga batakang palaliton, dugang kita sa kahugpungan ang nakuha gikan sa dibidendo. Adunay mga kooperatiba nga nagsilbing puhunan ang kita aron makapalit og kahimanan sa produksyon sama sa yuta ug kabaw.

Kini pipila lamang sa daghang kalampusan sa kilusang mag-uuma sa rehiyon. Padayon nila kining gipanalipdan batok sa gipakusog nga presensya ug walay hunong nga pag-atake sa rehimeng Marcos ug sa mga yunit sa 8th ID sa ilang komunidad. Atubangan sa terorismo sa estado, kining mga kalampusan ug kasinatian mao ang nagasilbing materyal nga basehan aron labaw pang panalipdan sa mga mag-uuma ang ilang kinabuhi ug panginabuhian, ug ipakigbisog ang usa ka katilingban nga tinuod nga demokratiko ug gawasnon.