Ha atubangan han hiluagan ngan nagtitikagrabe pa nga pyudal ngan bagapyudal nga paniniyupi ha Eastern Visayas (EV), kaangayan la nga lingion an masa nga parag-uma ha kasaysayan han ira duruyog nga pakigbisog. Kinahanglan kumuha hira han mga leksyon ngan inspirasyon ha unom kadekada han maranggat nga kadaugan nga nakab-ot ha duruyog nga pakigbisog.

Gamit an rebolusyunaryo nga giya para ha reporma ha tuna han Partido, ginios an hiluag nga masa nga parag-uma ha EV ha dalan han pakigbisog para pahimub-on an plete ha tuna, ig-isa an suhol han mga trabahador ha uma, paraon an usura ngan ig-isa an ira produksyon.

Ha mga umhanan, gin-atubang han mga parag-uma an mga agaron may tuna (AMT) ha mga komprontasyon agud ig-insister an ira katungod. Ha mga koprasan, nakab-ot nira an 60-40 nga bahinay ha neto nga kita pabor ha mga parag-uma tikang ha daan nga kondisyon nga 90-10. Nahiduso nira an mga AMT nga sugbungon an 50% han gastos ha paghahakot han kopras, sanglit hinitaas an kita han parag-uma.

Ha mga lugar nga naabot an mas hitaas nga balitang han pagkaurusa, nahidaug han mga parag-uma an kondisyon nga 50-50 diin gin-iiban na an gastos ha paghahakot han produkto antes ini pagtungaon. Kadaugan ini tikang ha daan nga kondisyon kun diin waray amot ha produksyon an AMT. Ha mga lugar kun diin hiluagan an kondisyon nga tinulo (1/3 nga bahinay) nga pabor ha AMT, nahidaug han mga parag-uma an 50-50 nga bahinay.

Mayda liwat mga lugar nga nahiinsister an pagpapamenos han interes ha utang tikang 20% kada bulan ngada 10%, ngan waray tubo kun makakabayad antes an usa kabulan. Natanggal na liwat an kondisyon nga tubos ha mga iginprenda nga tuna ngan kun naabot na an 100-150% nga tubo tikang ha gin-gamit nga kapital, otomatiko nga ibabalik an tuna ha parag-uma nga nagprenda. Nahiduso liwat nira nga padayon nga makag-uma ha iginprenda nga tuna an parag-uma agud makaseguro nga mayda hiya mapagkukuhaan han igbarayad ngan para ha matag-adlaw nga gastos.

Ha pira nga erya, nahipatuman an kumpiskasyon han tuna tikang ha mga despotiko ngan kontra-rebolusyunaryo nga agaron maytuna komo porma han hustisya ha paniniyupi ngan kabaraydan ha utang nga dugo ha masa. Mayda naman mga kaso nga gin-okuparan han mga parag-uma an mga abandonado nga tuna han AMT, samtang mayda mga nalalamragan nga AMT an boluntaryo nga nagpahuram ngan naghahatag han ira tuna ngan iba pa nga higamit ha produksyon.

“Kun waray an kagiusan, dapon ha kalugaringon nga nasud an mga parag-uma,” pahayag han usa nga parag-uma. Tubtub yana, gintatagamtaman pa gihap nira an dako nga bulig ngan pagpulos hini nga mga katunaan.

Dirudiretso liwat an kampanya agud ig-isa an kapas ha produksyon han mga parag-uma. Iginpasamwak an kampanya nga “tiklos-aglayon” kun diin kolektibo nga nagbubuligay an mga parag-uma para ha produksyon. Napahiluag hini an mga tanuman, napasayon ngan napadagmit an trabaho, naibanan an gastos, naseguro nga sadang an pagkaon ngan labaw ha tanan nagpahiara para ha kolektibo nga paggios.

Nagkamayda liwat hin distribusyon han karabaw komo nangunguna nga higamit ha mga indibidwal ngan komunal nga produksyon. Nagbug-os liwat an mga parag-uma han sistema agud mamaksimisa ha paghulad an mga donasyon nga traktor ngan iba pa nga higamit ha produksyon tikang ha mga ahensya han estado ngan pribado nga institusyon.

Nahitukod an mga kooperatiba sugad han mga molinuhan ngan tindahan han batakan nga panginahanglan. Mayda liwat kooperatiba para mahibaligya ha tukma nga presyo an mga ani ngan mga produkto. Labot ha serbisyo ngan barato nga presyo han mga batakan nga papliton, dugang nga kita ha asosasyon an nakukuha tikang ha dibidendo. Mayda mga kooperatiba nga nagserbe nga kapital an kita agud makapalit han higamit ha produksyon sugad han tuna ngan karabaw.

Pira la ini ha damo nga mga kadaugan han kagiusan nga parag-uma ha rehiyon. Padayon nira ini nga gindedepensahan kontra ha ginpapintas nga presensya ngan dirudiretso nga pangatake han rehimen Marcos ngan han mga yunit han 8th ID ha ira komunidad. Ha atubangan han terorismo han estado, ini nga mga kadaugan ngan eksperyensya magseserbe nga materyal nga basaranan agud dugang pa nga depensahan han parag-uma an ira kinabuhi ngan pakabuhian, ngan ipakigbisog an usa nga katilingban nga demokratiko ngan talwas.