Niadtong Setyembre 21, misulbong sa tiilan sa Mendiola ang nag-awas-awas nga kasuko sa kabatan-onan batok sa lapad nga korapsyon ug kakulang sa pagpanubag sa pinakataas nga upisyal sa nasud. Daghan kanila naggikan sa mga kabus nga komunidad. Puno sa kaisog ug militasya, gikumpronta nila ang mga pulis nga dugay nang nangdaugdaug sa sama nilang kabus. Klaro sa ilang panglantaw nga ang mga pulis ang tigpanalipud sa mga mapahimuslanon nga nagharing hut-ong. Wala sila nahadlok. Wala gitagad ang mga tirgas, bomba sa tubig, ug mga batuta. Tin-aw alang kanila ang kahusto sa pakigbisog.

Sumala sa datos sa estado niadtong Hunyo 2025, mga 20.2 milyon ang mga kabatan-onan o edad 15-24 anyos gikan sa kinabuk-ang populasyon sa nasud nga 116.9 milyon. Sa ila, 19.66 milyon ang nag-ilaid sa kalisud. Mga 7.2 milyon ang kabatan-onang wala nag-eskwela, samtang mga 2.36 milyon ang parehong wala nag-eskwela ug wala nagtrabaho, diin 50.3% niini lalaki ug 49.7% babaye.

Tungod sa grabeng kalisud, napugos ang mga kabatan-onang Pilipino nga sayong mangita og trabaho kaysa mag-eskwela. Apan daghan kanila walay makitang disenteng trabaho tungod sa krisis sa atrasadong ekonomiya. Sila ang dakung bahin sa hut-ong semi-proletaryado. Kabahin sila sa lapad nga reserbang hukbo sa pamuo sa kasyudaran. Mikita lamang sila sa pagsulod sa bisan unsang dili regular nga trabaho. Ang uban napugos sa mga iligal nga binuhatan tungod wala silay laing tinubdan.

Ang mga kabatan-onang kabus, uban sa ilang pamilya, walay hustong puy-anan. Gatusan ka libong pamilya ang nagpuyo sa mga lugar nga ginalunop kada kusog ang ulan. Bangsi nga ginademolis ang ilang mga komunidad o kaha ginasunog ang ilang mga panimalay aron sila mapalayas ug ibaligya ang yutang gikahimutangan sa dagkung kumprador ug langyawng negosyante.

Sama sa ilang mga ginikanan, biktima sila sa korapsyon, pagpasagad ug pasismo sa estado. Sila ang mga nakasaksi ug biktima sa maduguong gubat kontra droga sa kanhing rehimeng Duterte nga nagpadayon hangtud karon. Kasagaran silang target sa abuso ug brutalidad sa mga pulis ug ginagamit sa ilang iligal nga aktibidad. Sama sa mayorya sa katawhan, nangandoy sila og katilingbanong kausaban ug nasayud sila, isip kabatan-onan, sa ilang katungdanan nga usbon ang katilingban.

Ang papel sa kabatan-onan sa pagpaasdang sa nasudnong demokrasya

Importante ang papel sa kabatan-onan sa pakigbisog sa katawhang Pilipino alang sa nasudnong kagawasan ug demokrasya. Matud ni Jose Maria Sison, nangulo sa pagtukod sa Kabataang Makabayan ug sa Partido Komunista ng Pilipinas, kinahanglang mag-organisa ang kabatan-onan aron batukan ang mga kontra-katawhang palisiya ug panalipdan ang ilang kaayuhan isip kabatan-onan ug kabahin sa katawhan.

Niadtong dekada 1960, nanguna ang Kabataang Makabayan sa paglunsad sa mga nasudnong demokratikong pakigbisog. Militante kining nagdumala ug nag-organisa sa kabatan-onan sa mga eskwelahan, pabrika, propesyunal ug komunidad. Human gipahamtang ang balaod militar, daghan sa mga myembro niini ang miadto sa kabukiran ug nahimong binhi sa Bagong Hukbong Bayan sa lain-laing bahin sa nasud.

Sa pabatok diktadurya gikan dekada 1970 hangtud 1986, mitumaw pa ang daghang mga grupong kabatan-onan nga nanalipud ug nagsakripisyo aron tapuson ang rehimeng US-Marcos. Gawas sa mga organisasyon sa mga eskwelahan, gitukod sa kabatan-onan ang mga organisasyon sa komunidad. Lakip dinhi ang Kadena (Kabataan para sa Demokrasya at Nasyunalismo) nga nakabase ug gitukod sa kabatan-onan sa mga komunidad. Gitukod kini niadtong 1984 sa Silang, Cavite aron hiusahon ang lain-laing grupo sa kabatan-onan sa komunidad isip kabahin sa pakigbisog alang sa nasudnong demokrasya.

Militante nga nag-organisa ug nagmobilisa ang Kadena sa gatusan ka kabatan-onan sa sentrong syudad ug paspas nga nakapalapad ang kalihukan sa lain-laing bahin sa nasud sama sa Southern Tagalog ug Visayas. Kabahin sila sa pagpalagpot sa diktaduryang Marcos niadtong 1986. Nahunong ang pag-organisa sa Kadena tuig 1990. Sa luna nga gibyaan niini, natukod ang organisasyong Anakbayan, nga nag-organisa sa kabatan-onan sa komunidad ug nahimong kabahin sa pagpalagpot sa rehimeng Estrada niadtong 2001.

Napamatud-an sa mga grupong Kabataang Makabayan, Kadena ug uban pang organisasyon nga ang komunidad mao ang dili mahubsang atabay sa militanteng kabatan-onan nga maisugon ug mapangahasong nag-asdang sa nasudnon-demokratikong tinguha sa katawhan.

Sa gipakitang militansya niadtong Setyembre 21, siguradong molig-on pa ang kalihukan sa kabatan-onan, ilabina gikan sa kabus nga mga komunidad, nga moadto sa kadalanan ug kabukiran aron ipakigbisog ang tinuod nga katilingbanong kausaban ug kagawasan nga dugay nang gihandum sa bagang duut sa katawhan.