Hadton Septyembre 21, binuto ha entrada han Mendiola an nasalwak nga kangalas han kabatan-unan ha hiluagan nga korapsyon ngan kawaray baratunon han higtaas nga upisyal ha nasud. Damo hini nga kabatan-unan nagtikang ha mga kablas nga komunidad. Puno hin kaisog ngan kadasig, ginkumpronta nira an mga pulis nga maiha na nga nananalumpigos ha igkasi nira kablas. Klaro an ira panan-aw nga an mga pulis tagdepensa han mga nananalumpigos nga naghahadi nga klase. Waray hira magpahadlok. Diri gin-abat an tirgas, bomba han tubig, ngan mga batuta. Klaro ha ira an katukmaan han pag-ato.

Sigon ha datos han estado hadton Hunyo 2025, aada ha 20.2 kamilyon an mga batan-on o mga aada ha edad nga 15-24 anyos, tikang ha kabug-usan nga populasyon han nasud nga 116.9 kamilyon. An 19.66 kamilyon ha ira ludlod ha kakablasan. Aada ha 7.2 kamilyon an kabatan-unan nga diri nag-eeskoyla, samtang aada ha 2.36 kamilyon han kabatan-unan an diri nag-eeskoyla ngan diri liwat nagtatrabaho, 50.3% hini kalalakin-an ngan 49.7% an kababayin-an.

Bunga han grabe nga kakablasan, napipiritan an mga kabatan-unan nga Pilipino nga temprano nga magpakabuhi imbes nga mag-eskoyla. Kundi damo ha ira an waray makit-an nga disente nga pakabuhi tungod ha krisis han atrasado nga ekonomiya. Ginkokomponer nira an dako nga parte han klase nga bagaproletaryado. Kaparte hira han narunapulo kayukot nga reserba nga kusog pagtrabaho ha kasyudaran. Nakita la hira ha pagsulod ha bisan ano nga diri regular nga trabaho. An pira ha ira naduso ha mga kontra-sosyal nga binuhatan tungod kay waray na hira iba nga malalauman.

An mga kabatan-unan nga kablas, kaupod an ira mga pamilya, waray maupay nga urukyan. Gatus-gatos kayukot nga pamilya an naukoy ha mga lugar nga nalulumos ha baha kada makusog an uran. Madarahug nga gindedemolis an ira mga komunidad o diri ngani ginsusunog an ira kabalayan para palayason hira ngan ibaligya an tuna nga gintitindugan han ira mga balay ha dagko nga kumprador ngan langyaw nga negosyante.

Sugad han ira mga kag-anak, biktima hira han korapsyon, kapasibay-an ngan pasismo han estado. Hira an mga nagin testigos ngan biktima han madugo nga gerra kontra druga han nakalabay nga rehimen Duterte nga nagpapadayon hasta hyana. Agsub hira nga target han abuso ngan brutalidad han mga pulis ngan gin-gagamit ha ira iligal nga aktibidad. Sugad han hiluag nga katawhan, naghihingyap hira han pankatilingban nga pagbabag-o, ngan maaram hira, komo kabatan-unan, han ira responsabilidad nga bag-uhon an katilingban.

An papel han kabatan-unan ha pagpapasulong han nasyunal nga demokrasya

Importante an papel han kabatan-unan ha pakigbisog han katawhan Pilipino para ha nasyunal nga katalwasan ngan demokrasya. Sigon kan Jose Maria Sison, tagpagtukod han Kabataang Makabayan (KM) ngan han Partido Komunista ng Pilipinas, kinahanglan mag-organisa han mga kabatan-unan agud atuhan an mga kontra-katawhan nga patakaran ngan ipakigbisog an ira kaupayan komo kabatan-unan ngan kaparte han katawhan.

Hadton dekada 1960, nanguna an KM ha paglalansar han mga nasyunal demokratiko nga pakigbisog. Militante ini nga namuno ngan nag-organisa han kabatan-unan ha mga eskoylahan, pabrika, mga propesyunal ngan ha mga komunidad. Kahuman ig-imponer an balaud militar, damo ha mga kaapi hini an kinadto ha kabaryuhan ngan nagserbe nga liso han Bagong Hukbong Bayan ha magkalain-lain nga parte han nasud.

Ha pag-ato ha diktadura hadton dekada 1970 tubtub 1986, binutho an damo pa nga mga grupo han kabatan-unan nga inato ngan nagsakripisyo para tapuson an rehimen US-Marcos. Labot ha mga organisasyon ha mga eskoylahan, ginbug-os han mga kabatan-unan an mga asosasyon ha komunidad. Kalakip hini an Kadena (Kabataan para sa Demokrasya at Nasyunalismo) nga nakabase ngan ginkokomponer han mga kabatan-unan ha komunidad. Igintukod ini hadton 1984 ha Silang, Cavite agud ig-urusa an magkalain-lain nga organisasyon han kabatan-unan ha komunidad ha balayan han pakigbisog para ha nasyunal demokrasya.

Militante nga nag-organisa ngan nagpagios an Kadena han gatus-gatos nga kabatan-unan ha mga sentro nga syudad ngan paspas nga nakapahiluag ha magkalain-lain nga dapit han nasud sugad han Southern Tagalog ngan ha Visayas. Nagin kaparte liwat hira han pagpatalsik ha diktadura nga Marcos hadton 1986. Nahunong an pag-oorganisa han Kadena dapit 1990. Ha kawarayan nga ginbilin hini, igintukod an organisasyon nga Anakbayan, nga nag-organisa han mga kabatan-unan ha komunidad ngan nagin kaparte han pagpapatalsik ha rehimen Estrada hadton 2001.

Ginpamatud-an han mga grupo nga KM, Kadena ngan han iba pa nga organisasyon nga an komunidad an diri nahuhubas nga atabay han militante nga kabatan-unan nga maisugon ngan maungod nga nagpapasulong han hingyap para ha nasyunal-demokratiko nga ungara han katawhan.

Ha iginpakita nga militansya hadton Septyembre 21, piho nga mas magrarayhak pa an paggios han mga kabatan-unan, labina tikang ha mga kablas nga komunidad, nga makadto ha kakalsadahan ngan ha kabaryuhan agud ipakigbisog an tinuod nga pankatilingban nga pagbabag-o ngan pagtatalwas nga maiha na nga ginhihingyap han hiluag nga katawhan.