Niining miaging mga bulan, nabutyag ang sistemikong korapsyon ug hinakog nga pagpangawat sa pondo sa katawhan sa mga anaa sa gahum. Gikan sa puno sa anomalyang proyektong imprastruktura ug pork barrel, “unprogrammed appropriation” ug “allocables” sa nasudnong budget, nahimong tin-aw ang papel sa burukrata-kapitalismo sa nasinating walay puas nga pag-antus ug kapit-os sa katawhan.

Ilalum sa nagatunhay nga sistema, ginagamit sa mga burukrata kapitalista dili lamang ang ilang pusisyon aron mangawkaw og bahandi, nagahimo usab sila og mga balaod ug nagapatuman og mga palisiya nga nagsilbi sa ginapaboran nilang dagkung burgesya-kumprador ug langyawng kapitalista. Sa maong proseso, labaw silang nakahakop og bahandi.

Sulod sa kapin tulo ka tuig sa rehimeng US-Marcos, nag-amyenda ug nagpatuman kini sa dili moubos sa 15 ka balaod para sa kaharuhay ug benepisyo sa mga burgesya-kumprador ug langyawng kapitalista. Lakip dinhi ang mga balaod sa pagkibhang sa buhis sa mga korporasyon, pagtugot sa mga kumpanya nga 100% nga panag-iyahan ang mga esensyal nga industriya sa nasud sama sa telekomunikasyon, airport, ug renewable energy. Dugang dinhi ang pagtugot sa pag-angkon ug paggamit sa mga yuta sa Pilipinas og hangtud 99 ka tuig. Gipaspasan ug gidalian usab sa rehimen ang pagproseso sa aplikasyon sa mga langyawng negosyante sa nasud.

Lakip silang Manny Villar, Enrique Razon ug Ramon Ang sa mga burgesya-kumprador nga labawng naadunahan ilalum sa rehimeng US-Marcos. Kining tulo usab ang nagpaluyo sa pinakadakung partido pulitikal sa nasud. Gunit ni Razon ang National Unity Party, si Villar ang Nacionalista Party ug si Ramon Ang ang Nationalist People’s Coalition. Kontrolado nila ang 42% sa mga senador, 27% sa mga kongresista ug 33% sa mga gubernador.

Pribatisasyon isip kabahin sa sistemikong korapsyon

Lakip sa tinubdan sa bahandi sa dagkung burgesya-kumprador ang pribatisasyon sa mga serbisyo, imprastruktura ug negosyong pangpubliko. Usa sa pamaagi aron makakuha og proyekto mao ang unsolicited proposal (UPS) sa Public-Private Partnership Code of the Philippines (2023). Ilalum niini, mas gipakusog ang gahum sa pribadong sektor nga pilion ug dumalahan ang mga proyektong gusto niining kontrolon.

Ilalum sa PPP, nagahatag ang gubyerno og “garantiya” gikan sa pondo sa katawhan aron masiguro nga madayon ang proyekto. Ang gubyerno usab ang mosalo sa higayong malugi ang proyekto.

Ang San Miguel Corporation (SMC) ni Ramon Ang, ang usa sa nakapahimulos pag-ayo sa PPP. Nakuha sa SMC ang pipila sa dagkung proyekto niini pinaagi sa UPS. Lakip dinhi ang New Manila International Airport (NMIA), MRT 7, Cavite-Batangas Expressway, ug Pangasinan Link Expressway. Tungod sa kunsabuhay ni Ang ug sa rehimeng Marcos, paspas nga nasakmit sa SMC ang kontrata sa pag-opereyt ug pagdumala sa nag-unang airport sa nasud ug sa higanteng proyekto nga Navotas Bay Reclamation Project. Lakip sa proyekto ang pagtukod sa business district ug expressway padulong sa NMIA. Nakakuha usab ang kumpanya og napulo ka tuig nga tax holiday alang sa konstruksyon sa NMIA.

Taliwala sa pagkaguba sa kinaiyahan ug panginabuhian sa katawhan tungod sa mga proyektong imprastruktura sa SMC, wala kining tulubagon sa mga paglapas sa balaod ug tawhanong katungod. Samtang nangawkaw sa bahandi gamit ang pondo sa katawhan, naangkon niini ang proteksyon sa mga burukrata-kapitalista, nga nakapahimulos usab sa mga negosyo niini. Gawasnon usab nga nagamit sa SMC ang pulis, militar, lehislatura ug mga korte aron protektahan ang interes niini. Gipatataw sa maong kunsabuhay ang grabeng korapsyon sa sistemang burukrata-kapitalismo.

Ilalum sa pribatisasyon, ang langyawng kapitalista ug lokal nga burgesya-kumprador ang nagadikta sa kung unsang bahin sa ekonomiya ang pagabubuan og pondo, unsaon ug alang kay kinsa ang paglambo. Sa padayong pagtukmod sa rehimeng US-Marcos sa pagpribado sa nahabiling mga pangpublikong serbisyo, korporasyon ug imprastraktura, mas labaw lamang nalubong sa kumunoy sa kalisud ang katawhan samtang labawng nagkaadunahan ug nagkahakog ang mga burgesya-kumprador ug burukrata-kapitalista.