Nagpahayag han hukas ha kasingkasing nga pakiduyog ha kasubo an National Democratic Front (NDF)-Mindoro ha pamilya, mga sangkay ngan hinigugma ha kinabuhi ni Jerlyn Rose Doydora kahuman hiya mamatay han atakihon han sakit durot han waray wantas nga panmomba han Armed Forces of the Philippines (AFP). Usa pa nga batan-on nga researcher (parupangaliskay), hi Chantal Anicoche, an nawawara han mahimulag ha iya mga kaupod ha panahon han panmomba. Nahitabo an panmomba ha Sityo Mamara, Barangay Cabacao, Abra de Ilog, Occidental Mindoro hadton Enero 1.

Hi Doydora kaparte han grupo han kabatan-unan nga nagpaabot han karuyagon nga mainterbyu an mga minoriya ngan parag-uma ha Mindoro ngan an mga Pula nga mangaraway han Bagong Hukbong Bayan (BHB). Karuyag nira mahibaruan an kongkreto nga kamutangan han masa, an hinungdan han armado nga sumpakiay ngan han tinuod nga solusyon agud makab-ot an kamurayawan. Hi Doydora estudyante han Pamantasan ng Lungsod ng Maynila. Hi Anicoche gradweyt han University of Maryland, Baltimore County ha US.

Namatay liwat ha panmomba an tulo nga bata nga Mangyan-Iraya samtang nasamaran an ira iroy. Nahibang an pakabuhian han mga minoriya ngan parag-uma ha komunidad. Namatay ha bomba an mga inataman nga hayop, kaupod an duha nga baka ngan tulo nga baktin.

Napiritan naman an 188 nga pamilya nga mag-ebakwet ngan umukoy ha Cabacao High School tungod ha grabe nga militarisasyon. Labon dinhi, mayda 15 nga pamilya an temporaryo nga nakikiukoy ha ira mga hirani nga kaurupdan.

Ha kabug-usan, 12 nga bomba an iginbagsak tikang ha upat nga attack helicopter han AFP ha pag-atake nga nag-iha han tulo kaoras. Kahuman han panmomba waray wantas ini nga nangistraping ha lugar. Butaray ini nga pagtalapas ha internasyunal nga makatawo nga balaud nga naghahatag han pinakahitaas nga pag-hihirot ha kinabuhi ngan pakabuhi han mga sibilyan.

Ha butnga han gatus-gatos nga tropa nga iginbuhos han AFP, aktibo nga nakagdepensa an yunit han BHB nga aada ha lugar. Duha nga sundalo an napatay ngan duha liwat an nasamaran ha duha nga magkasunod nga engkwentro. Nakagmaniobra pahirayo an yunit han waray dugang nga hibang.

Grabe nga militarisasyon

Sigon ha NDF-Mindoro, an naeksperyensyahan nga terorismo han mga residente ngan minoriya ha Abra de Ilog hadton bag-o nga tuig usa la ha diri maihap nga pagtalapas ha tawhanon nga katungod han AFP, PNP ngan CAFGU ha komunidad ha mga naglabay nga tuig.

Nakadeploy yana ha isla an aada ha 10 ngan katunga nga batalyon han gintig-ob nga AFP, PNP ngan CAFGU. Kaupod dinhi an 76th IB, 1st IB, 59TH IB, ngan 5th Scout Ranger Batallion ha ilarum han 2023rd IBde ngan 2nd ID.

Nagserbe ini nga protektor han mga langyaw ngan lokal nga kumprador burgesya nga pira kadekada na nga nanlulupot han ansestral nga katunaan han mga minoriya nga Mangyan. Kakunsabo naman han kumprador an lokal nga gubyerno ngan mga ahensya sugad han National Commission on Indigenous Peoples ngan Department of Environment and Natural Resources.

Usa ha mga proyekto nga plano igtindog ha Abra de Ilog an US$25 kamilyon nga natural gas power plant han Rise Capital Group Nash Oil, Gas and Power Inc., usa nga kompaniya nga Amerikano. Plano liwat nira magtindog han 40 megawatts nga wind farm, nga mayda kahiluagon nga 18,711 kaektarya ha Barangay Wawa an kompaniya nga Alternergy Holdings Corporation nga ginpondohan han Asian Development Bank.

Ha Sityo Malatabako, Barangay San Vicente, pwersahay nga ginpapalayas han Pieceland Corporation an mga Mangyan-Iraya ha komunidad. Plano han kompaniya nga tindugan han subdivision an 36 kaektarya nga ansestral nga katunaan.

Samtang, ha Barangay Monteclaro, San Jose, ha hilaba nga panahon an komunidad han Mangyan-Buhid nahiaagum han panlulupot han tuna. Matatad-an dinhi an kwari nga operasyon ngan mina han Tamaraw Reservation Expansion Project nga gindedepensahan han militar.

Sigon ha NDF-Mindoro, ha luyo han todo-larga nga terorismo han estado, maisugon nga naato an mga Mindoreño para ha ira kaupayan ngan katungod. Pamatuod an ira pakigbisog ha nagpapadayon nira nga paghihingyap han pankatilingban nga hustisya, katalwasan ngan demokrasya.