Iginkalipay han mga rebolusyunaryo ngan progresibo nga siyentista, inhinyero, teknolohista, mga propesyunal ngan kabatan-unan nga estudyante ha sektor han siyensya ngan teknolohiya an ika-50 nga anibersaryo han Liga ng Agham para sa Bayan (LAB) hadton Disyembre 26, 2025. Ha nakalabay nga lima kadekada, nakab-ot hini an magkalain-lain nga kadaugan ha organisasyon, pagpartisipar ha armado nga pakig-away, ngan pagkakaklaro ha mga isyu han siyensya, teknolohiya ngan praktikal nga gamit hini ha rebolusyon. Ha yana, nagpupursige an LAB nga utro nga mag-aram ha kasaysayan han pakigbisog hini agud padayon nga padig-unon an mga kabaskugan ngan itul-id an mga pagkukulang ha nakalabay nga mga tuig.

Usa ha mga pitad han LAB an pagbubug-os han pankabug-usan nga imbestigasyon ngadto ha labaw pa nga pagpapauswag han kahibaruan ha sektor. Ha okasyon han anibersaryo hini, nagpagawas an LAB han ispesyal nga report kasumpay ha kamutangan ha siyensya ngan teknolohiya ha nasud. Aada ha ilarum an pagsusuma han mga punto nga iginlaygay ha nasering nga imbestigasyon.

Imperyalista nga kontrol

An mga higante nga imperyalista nga korporasyon an mayda monopolyo ha kapital, pangaliskay, produksyon ngan pagdistribwer han siyensya ngan teknolohiya. Ginkokontrol hini an pankalibutan nga komunikasyon, kalakip an internet ngan social media (Facebook, Youtube, X/Twitter) ngan higante nga kompaniya sugad han Meta, Microsoft ngan Apple nga nakabase ha US. Naganansya hira hini nga mga teknolohiya, kadungan han paggamit hini ha paniktik, sarbeylans, ngan disimpormasyon agud puypuyon an pakigbisog han katawhan.

Igindidikta han mga imperyalista nga poder an direksyon han pankalibutan nga pangaliskay ha siyensya ngan teknolohiya. Diri hini gintutugutan an pag-uswag han sektor ha mga bagakolonya nga nasud tungod kay magreresulta ini ha kumpetisyon sukwahi ha interes ngan gawas ha balayan han imperyalismo.

Kamutangan han siyensya ngan teknolohiya ha Pilipinas

An Pilipinas nagpapabilin nga tagasuplay han hilaw nga materyales ngan barato nga kusog pagtrabaho, ngan taga-eksport han human nga produkto ngan teknolohiya han mga langyawanon nga kompaniya.

Himubo ura-ura an gin-aalutaga nga kwarta ha pangaliskay ngan pagpapauswag han siyensya nga teknolohiya: 0.16% la han gross domestic product ha panahon nga 2020-2022. Guti ura-ura an badyet han Department of Science and Technology (₱28.7 kabilyon hadton 2025).

Limitado an lokal nga industriya ha inspeksyon ha produkto ngan pagbabag-o han mga proseso. Waray batakan nga mga pangaliskay o pagpapauswag han mga produkto ha nasud. Ginpupugngan an pagpapauswag han mga produkto, butang nga nagpupuypoy ha pagkamahimuon han lokal nga sektor. Ginpapabilin nga taga-gamit ngan taga-ayad la han igin-iimport nga teknolohiya an mga lokal nga teknisyan.

Ha agrikultura, himubo an mekanisasyon. Nakapokus an pangaliskay agud igpabilin nga nakasarig ha langyaw nga kemikal, abono, gahi ngan genetically-modified nga mga pananum (o mga GMO) agud padakuon an kita han dagko nga kompaniya.

Himubo an kalidad han edukasyon nga STEM (Science, Technology, Engineering, ngan Mathermatics). Kulang ini ha mga pasilidad, laboratory ngan kwalipikado nga magturutdo. Gutiay la an nakuha han kurso ha natural sciences tungod ha himubo nga suhol ngan kakulangan han trabaho dara han kawarayan han batakan nga mga industriya.

Tinong ngan nakasarig ha langyawanon

Tambakan han kadaan na ngan mapanhibang nga teknolohiya an Pilipinas—tikang Green Revolution tubtub mga planta nga nukleyar ngan diesel, ngan megadams. Maluya an digital nga imprastraktura. Hadton 2019, 82% han kabablayan an waray internet, mahinay ini nga aada la ha 6.05Mbps, tanding ha pankalibutan nga aberyeds nga 11.03 Mbps. Dugang pa nga naggrabe an cybercrime, scam, sarbeylans, ngan mga data leak ha ilarum han mga balaud sugad han SIM Registration Act ngan Cybercrime Prevention Act.

Pinaagi han kontrol ha teknolohiya, ekslusibo nga kontrol ha suplay ngan pagpipresyo hini, padayon nga nakakaghakin han tubo an mga kompaniya han US. Iginsulod na gihap han US an panmilitar nga teknolohiya hini ha Pilipinas komo pangandam ha inter-imperyalista nga gerra hini ha China. Gintutugutan na han papet nga rehimen Marcos an pagpapatindog han pabrika han bala ngan mga istakan han higamit pan-gerra ha luyo han peligro nga dara hini ha nasud.

Ha kabug-usan, an atrasado nga agrikultura ngan industriya an natinong ngan nagpapabilin ha dependyente nga sektor han siyensya ngan teknolohiya. Kabakyang han imperyalismo an reaksyunaryo nga estado ha pagkontrol hini. An tinuod nga pag-uswag ha siyensya ngan teknolohiya mahitatabo la pinaagi han nasyunal nga industriyalisasyon ngan modernisasyon han agrikultura, nga makakab-ot ha nasyunal-demokratiko nga rebolusyon nga mayda sosyalista nga perspektiba.