Panawen manen ti panagtutudo isu a makumikom ti pamilya ni Marilyn, maysa a mannalon iti maysa a larangan gerilya idiay Eastern Visayas, iti panagmula ti upland rice. Iti napalabas, ti laeng pamilya na ti mangibakbaklay iti nadadagsen a trabaho ti panagisagana ti daga agingga iti panagmula ti bagas tapno adda ti makan. Ngem tatta a tawen, maysa a sibubukel a yunit ti New People’s Army (NPA) ti agbalin a kabadang da.

Ti produksyon ti upland rice ket narikut ken agkasapulan ti atiddog a panawen. Sakbay pay a makamula ti bin-i, kasapulan a rugyan ti panaguma kadagiti bulan ti Marso wenno Abril. Iti kabakiran, mano a daras a kasapulan a pukanen dagiti kayo sakbay a puoran daytoy. Kasapulan a waknitan dagiti ruot a nagtubo iti parsela ti daga sakbay a maiyaramid ti aktwal a panagmula. Lima a bulan ti siklo ti panagmula, isu a Setyembre wenno Oktubre pay a makaani ti pamilya ni Marilyn. Gapu ta nakasanggir iti tudo, dua a daras laeng iti makatawen ti siklo ti panagmula.

Nu adda koma talon da Marilyn, saan da koman a kasapulan nga aramiden daytoy. Ngem gapu ta monopolisado ti lokal nga apo’t daga dagiti taltalon, maiyab-abog da kadagiti prontera nu sadinno nga obligado nga aguma da tapno adda ti daga a mamulaan da. Nu makitalon da met iti apo’t daga, lugi da iti kadakkel ti gastos iti produksyon.

“Parigat talaga ti pyudalismo gapu ta atrasado ti produksyon. Saggaysa, mano-mano ken nagbuntog a gapgapasen ti pagay ditoy,” palawag ni Ka Lean, maysa kadagiti Nalabbaga a mannakigubat a timmulong iti panagmula. Kabayatanna, adda latta pastrek ti apo’t daga, adda man ani wenno awan.

Iti intero a proseso ti panaguma, kasayaatan ti kooperasyon iti panatalon. Iti rehiyon, maaw-awagan daytoy nga araglayon wenno tiklos. Panggep daytoy a papardasen ti narikut a proseso ti produksyon ti bagas.

Tatta a panawen ti nepnep, plano ti yunit ni Ka Lean a tumulong iti produksyon ti innem a pamilya dagiti nakurapay a mannalon tapno ipakita ti kinasayaat ti kolektibo a panagtrabaho. Makatulong met daytoy tapno maallukoy da nga agitakder ti asosasyon a mangimaton iti nadumaduma a langa ti panagtitinnulong ken panagbibingay iti trabaho ken apit.

“Saan met nga amin a panawen ket adda ditoy ti hukbo. Kasapulan met a madeploy kami iti sabali nga erya. Ti timpuyog ti mangisigurado nga agtuloy ti binnadang da,” palawag ni Ka Lean.

Ngem adda ti napatpateg a panggep ti panangitakder ti asosasyon, panagtalmeg na. Kasapulan a sangon-sango a kariten ti masa a mannalon ti bileg ti apo’t daga babaen ti dangadang nga anti-pyudal. Ditoy da nga mailablaban ti panangibaba ti abang ti daga, panangingato ti sweldo dagiti mangmangged-talon, panangikkat ti usura, panangingato ti presyo ti produkto ti agrikultura ken dadduma pay. Iti kasta, maad-addaan da ti napapateg a kapadasan ken kasanayan iti panangsango iti kabusor a dasig, iti panangirupir iti karbengan da, panangibunannag iti kabusor ken panangipaganetget kadagiti kadawatan da.

Kagiddan daytoy, kasapulan a makipaset ti masa a mannalon iti armado a dangadang, a kangrunaan a porma ti demokratiko a rebolusyon ti umili. Babaen laeng ditoy a masalakniban ti hukbo ken masa dagiti balligi ti dangadang nga anti-pyudal. Kangrunaan ti amin, marebbek laeng ti monopolyo ti daga ken bileg ti apo’t daga iti kaaw-awayan nu labanan daytoy ti masa nga armado.

Kas mersenaryo a hukbo ti agar-ari a dasig, ti pasista a pwersa a militar ken pulis ti reaksyunaryo nga estado ket palalo a mangidadanes kadagiti timpuyog ti mannalon. Kinapudno na, iti baryo da Marilyn, bin-ig a natennag ti produksyon gapu iti militarisasyon. Ad-adda a nalimitaran ti oras ti panagtrabaho dagiti mannalon iti taltalon ken mabutbuteng da met a mapan ditoy tunggal adda operasyon. Nayon a parigat daytoy kadakwada iti tengnga ti krisis iti langis, bayat a dagiti pasista iti baryo ket agpapaimas laeng, agsugsugal ken agiinom ngem agsusweldo da ti dakkel.

Susweldoan isuda ti umili ngem mangbutbuteng ken parigat da laeng kadakami,” kuna ni Marilyn. “Ti NPA, isuda ti tumutltulong kadakami a padur-asen ti produksyon mi.”

Naan-anay ti ragsak ti pamilya a makatinnulong ti hukbo ti umili iti panangparegta iti produksyon ken panangpatibker iti timpuyog ti mannalon iti baryo da.