Panahon na liwat han kat-uran sanglit nalilibang an pamilya ni Marilyn, usa nga parag-uma ha usa nga prente gerilya ha Eastern Visayas, ha pagtatanum han banika. Ha nakalabay, an pamilya gud la niya an nagsusugbong ha magbug-at nga buruhaton han pag-aandam han tuna tubtub pagtanum han humay para mayda makaon. Pero yana nga tuig, usa nga bug-os nga yunit han Bagong Hukbong Bayan (BHB) an magigin kabakyang nira.

Nanginginahanglan han hilaba nga panahon ngan makurimot an produksyon han banika. Antes pa makagtanum, kinahanglan tikangan an pagkakaingin ha mga bulan han Marso o Abril. Ha kagugub-an, pira kabeses nga kinahanglan magpulod han kahoy antes ini sunugon. Kinahanglan hawanon an parsela han tuna han mga sighot nga tinubo antes mahimo an aktwal nga paghasok. Lima kabulan an siklo han pagtatanum, sanglit Septyembre o Oktubre pa makakaani an pamilya ni Marilyn. Tungod kay nakasarig ha uran, duha kabeses la ha usa katuig an siklo han pagtanum.

Kun mayda kunta kalugaringon nga umhanan hira Marilyn, diri na nira ini kinahanglan himuon. Kundi tungod kay monopolisado han lokal nga agaron maytuna an mga umhanan, natatabrog an mga sugad ha ira ha mga prontera diin obligado hira nga magkaingin para magkamayda han tuna nga matatanuman. Kun masaop naman hira ha agaron maytuna, lugi hira ha kadako han gastos ha produksyon.

“Pakuri gud an pyudalismo tungod kay atrasado an produksyon. Patag-usa ngan manu-mano nga gin-aani an humay ngan malangan ini,” paliwanag ni Ka Lean, usa ha mga Pula nga mangaraway nga nagpartisipar ha pagtatanum. Samtang, nakita an agaron maytuna, mayda man ani o waray.

Hini nga bug-os nga proseso, pinakamaupay an kooperasyon ha pag-uma. Ha rehiyon, gintatawag ini nga araglayon o tiklos. Katuyuanan hini nga padagmiton an makurimot nga proseso han produksyon han bugas.

Yana pala nga panahon han habagat, plano han yunit ni Ka Lean nga bumulig ha produksyon han unom nga pamilya han mga kablas nga parag-uma agud ipakita an kaupayan han kolektibo nga pagtrabaho. Makakabulig liwat ini para maaghat hira nga magtukod han asosasyon nga magdudumara ha magkalain-lain nga porma han bubligay ngan bahinay ha pagtrabaho ngan ani.

“Diri naman ha tanan nga higayon aadi an hukbo. Kinahanglan liwat namon nga madeploy ha iba nga erya. An asosasyon an magseseguro nga magpapadayon an ira bubligay,” paliwanag ni Ka Lean.

Kundi mayda mas importante nga katuyuanan an pagtutukod han asosasyon, pagduduon niya. Kinahanglan atubangay nga ayaton han masa nga parag-uma an poder han agaron maytuna pinaagi han kontrapyudal nga pakigbisog. Dinhi nira naiinsister an pagpapamenos ha plete ha tuna, pagpapahitaas han suhol han mga trabahador han uma, pagpapatanggal ha usura, pagpapahitaas han presyo han agrikultural nga produkto, ngan iba pa. Ha sugad, nagkakamayda hira han importante nga eksperyensya ngan kahiaraan ha pag-atubang ha kaaway ha klase, ha pag-insister ha ira katungod, pagbubuksas ha kaaway, ngan pag-insister han ira mga hingyap.

Kadungan hini, kinahanglan magpartisipar an masa nga parag-uma ha armado nga pakig-away, nga amo an prinsipal nga porma han demokratiko nga rebolusyon han katawhan. Pinaagi la hini mapapanalipdan han hukbo ngan masa an mga kadaugan han kontrapyudal nga pakigbisog. Labaw ha tanan, mabubungkag la an monopolyo ha tuna ngan poder ha kabaryuhan han agaron maytuna kun aatuhan ini han masa nga armado.

Komo mersenaryo nga hukbo han naghahadi nga klase, an pasista nga pwersa nga militar ngan pulis han reaksyunaryo nga estado sobra nga mapan-gipit ha mga asosasyon han parag-uma. Ngani, ha baryo nira Marilyn, binagsak gud an produksyon tungod ha militarisasyon. Mas nalimitaran an oras han pagtrabaho ha uma han mga parag-uma ngan nahahadlok liwat hira nga tumukad dinhi kada mayda operasyon. Dugang nga pakuri ini ha ira ha butnga han krisis ha lana, samtang an mga pasista ha baryo nagpaparasa la, naghuhuruygo ngan nag-iirignom kundi nasweldo hin dako.

“Sweldado hira han katawhan kundi nananarhug ngan pakuri la hira ha amon,” sering ni Marilyn. “An BHB, hira an nabulig ha amon nga pauswagon an amon produksyon.”

Sobra an kalipay han iya pamilya nga makabakyang an hukbo han katawhan ha pagpaparayhak han produksyon ngan pagpapadig-on han asosasyon han mga parag-uma ha ira baryo.