Panahon na usab sa ting-ulan mao nga nagkapuliki ang pamilya ni Marilyn, usa ka mag-uuma sa usa ka larangang gerilya sa Eastern Visayas, sa pagpananom og humay sa kabukiran. Kaniadto, ang iya rang pamilya ang nag-abaga sa bug-at nga trabaho sa pag-andam sa yuta hangtud sa pagtanom og humay aron adunay makaon. Apan karong tuiga, usa ka tibuok yunit sa Bagong Hukbong Bayan (BHB) ang ilang kaabag.

Nagkinahanglan og taas nga panahon ug makuti ang produksyon sa ilaya nga humay (upland rice). Sa wala pa itanom ang binhi, kinahanglan nga magsugod og pagpasibsib sa mga bulan sa Marso o Abril. Sa kalasangan, pila ka higayon nga kinahanglang magputol og kahoy usa kini sunugon. Kinahanglang hawanan og mga sagbot ang luna sa yuta sa dili pa himuon ang aktwal nga pagtanom. Lima ka bulan ang sikulo sa pagpananom, busa Setyembre o Oktubre pa makaani ang pamilya ni Marilyn. Tungod kay nagsalig sa ulan, duha ka beses lang sa usa ka tuig ang sikulo sa pagpananom.

Kung aduna ra unta kaugalingon umahan silang Marilyn, dili na unta nila kinahanglan pa kining buhaton. Apan tungod kay gimonopolyo sa lokal nga agalong yutaan ang mga umahan, naduso ang mga susama nila ngadto sa mga utlanan diin napugos sila nga magkaingin aron adunay yutang matanuman. Kung magtrabaho pud sila para sa agalong yutaan, lugi sila sa kadako sa gastos sa produksyon.

“Palisod gyud ang pyudalismo kay atrasado ang produksyon. Tagsa-tagsa ug mano-mano ang pag-ani sa humay ug hinay kaayo,” gipasabot ni Ka Lean, usa sa mga Pulang manggugubat nga misalmot sa pagpananom. Samtang, adunay kita ang agalong yutaan bisan kung naay ani o wala.

Sa tibuok niining proseso, pinakamaayo ang pagtinabangay sa pagpanguma. Sa rehiyon, gitawag nila kini nga araglayon o tiklos. Tumong niini nga mapadali ang makuti nga proseso sa produksyon sa bugas.

Karong panahon sa habagat, plano sa yunit ni Ka Lean nga tabangan ang produksyon sa unom ka pamilya sa mga kabus nga mag-uuma aron ipakita ang kamaayo sa kolektibong pagtrabaho. Makatabang usab kini sa pagdasig kanila sa pagtukod og asosasyon nga modumala sa lain-laing matang sa tinabangay ug pagbahin-bahin sa pagtrabaho ug pag-ani.

“Dili man sa tanang panahon naa dinhi ang hukbo. Kinahanglan sab namo nga madeploy sa laing erya. Ang asosasyon maoy magsiguro nga mapadayon ang ilang pagtinabangay,” gipasabot ni Ka Lean.

Apan adunay mas mahinungdanon nga katuyoan ang asosasyon, gipunting niya. Kinahanglan hagiton sa masang mag-uuma ang gahum sa agalong yutaan pinaagi sa kontra-pyudal nga pakigbisog. Dinhi ilang maduso nga paubsan ang abang sa yuta, usbawan ang suholan sa mga mamumuo sa umahan, wagtangon ang usura, ipasaka ang presyo sa mga produkto sa agrikultura, ug uban pa. Sa ingon, makaangkon sila og bililhong kasinatian ug kahanas sa pag-atubang sa kaaway sa hut-ong, sa pagduso sa ilang mga katungod, pagbutyag sa kaaway, ug pagpahayag sa ilang mga mulo.

Sa samang higayon, kinahanglang mosalmot ang masang mag-uuma sa armadong pakigbisog, nga maoy nangunang porma sa demokratikong rebolusyon sa katawhan. Pinaagi lamang niini, mapanalipdan sa hukbo ug masa ang mga kadaugan sa kontra-pyudal nga pakigbisog. Labaw sa tanan, mabungkag lamang ang monopolyo sa yuta ug gahum sa kabanikanhan sa mga agalong yutaan kung suklan kini sa masang armado.

Isip mersenaryong hukbo sa nagharing hut-ong, ang pasistang pwersa sa militar ug kapulisan sa reaksyunaryong estado grabeng mapig-uton sa mga asosasyon sa mag-uuma. Gani, sa baryo ni Marilyn, tuman nga mobagsak ang produksyon tungod sa militarisasyon. Mas gilimitahan ang oras sa pagtrabaho sa mga mag-uuma sa kaumahan ug mahadlok usab silang moadto didto sa matag higayon nga adunay operasyon. Dugang palisod kini kanila taliwala sa krisis sa lana, samtang ang mga pasista sa baryo naglingaw-lingaw lang, nagsugal, ug nag-inom pero dako gihapon ang gidawat nga sweldo.

“Giswelduhan sila sa katawhan pero gihulga ug gilisod-lisod lang mi nila,” matud ni Marilyn. “Ang BHB, sila ang gatabang namo sa pagpalambo sa among produksyon.”

Dako ang kalipay sa iyang pamilya nga makatabang ang hukbong bayan sa pagpadasig sa produksyon ug pagpalig-on sa asosasyon sa mga mag-uuma sa ilang baryo.