Sadtong Marso 24-28, nagtukod sang kampong protesta ang mga mangunguma halin sa Central Luzon sa atubang sang Department of Agrarian Reform sa Quezon City agud ipalab-ot ang hugot nila nga pagpamatuk sa lapnagon nga pagbag-o gamit kag pagpang-agaw sang kadutaan kag pasismo sang estado sa rehiyon. Sa sulod sang lima ka adlaw, ginpangunahan sang Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP) ang mga programa kag talakayan, kaupod ang ila mga tagasuporta halin sa lain-lain nga demokratikong sektor. Gintapos ang kampuhan paagi sa pag- tambong sa protesta sa Liwasang Bonifacio agud pasabton si Rodrigo Duterte sa iya mga krimen batuk sa katawhan. Sa ulihi nga gab-i sang kampuhan, nagsindi sila sang mga kandila para sa mga biktima sang indi magnubo sa 22 ka masaker sa kubay sang mga mangunguma sang rehimen Duterte, kadungan sang mga biktima sa peke nga gyera sa droga.

Ginatawag nga Kamalig sang Bugas sang Pilipinas ang Central Luzon tungod sa mataas nga produksyon sini sang bugas (20% sa bug-os nga pungsod). Ini ang may pinakalapad nga erya para sa produksyon sang humay (705,078 ektarya) kag may pinakataas nga patubas nga 5.13 metriko tonelada kada ektarya.

Sa nagligad nga mga dekada, linibo ka ektarya sang mga humayan ang ginkumbert para sa gamit residensyal, komersyal kag industriyal. Ginpuno man ang rehiyon sang mga proyektong imprastruktura, kadam-an malagpad nga dalan, nga nagresulta sa pagpalayas sa nga mangunguma kag pagguba sa mga duta nga ulumhan. Sa datos sang estado, nabuhinan sang tubtob 29% ang kalaparon nga erya sang mga ulumhan sa rehiyon sa tunga-tunga sang 1991 kag 2012, sa tantos nga kapin 9,000 ektarya kada tuig. Sa tunga-tunga naman sang 2012 kag 2022, dugang nga 82,269 ektarya pa nga mga ulumhan ang nadula, katumbas sang 18.44% sa kabug-osan nga duta pang-agrikultura sa rehiyon.

Suno sa KMP, gina-trato sang gobyerno ang Central Luzon bilang blangko nga papel para sa imprastruktura kag mga proyektong real estate. Ginbatikos nila ang halit nga ginatuga sa palangabuhian kag ekolohiya sang programang Build Better More (2023-2028) sang rehimen Marcos, nga pagpadayon sang Build, Build, Build (2017-2022) sang rehimen Duterte. Napulo kag pito sa pangkabug-osan nga 149 “flagship project” sini yara sa Central Luzon. Napulo kag duha sa mga ini imprastrukturang pang-transportasyon (paluparan kag dalan) kag walo nasugdan na ang konstruksyon. Ang New Clark City, isa ka higante nga proyekto nga nagasakup sang kapin sa 10,000 ektarya, wala gin-upod sa ginpangalanan nga mga “flagship project” bisan yara sa proseso na ini sang implementasyon.

Santo sa datos sang gobyerno sadtong 2022, gintalana sa proyekto nga ini ang 99% sang ₱1.54 trilyon nga pangapital nga ginabubo sa rehiyon. Ang 56% sang pangapital nga ini dumuluong nga utang (ginatawag nga “official development assistance” halin sa Japan) kag 41% napaidalum sa iskemeng public-private partnership ukon kasosyo sa mga dalagko nga burgesya kumprador.

Duha sa “flagship project” sang rehimen ang Central Luzon Link Expressway (CLLEX) kag North Luzon East Expressway (NLEE). Pareho sang nauna nga mga expressway, ginadalasa sini ang mga humayan. Pondohan sang dumuluong nga pautang halin sa imperyalistang institusyon nga JICA ang amo nga proyekto.

Sa pagtuon sang KMP, nagalab-ot sa 704 ektarya sang mga ulumhan ang nagakadula tungod sa mga proyekto nga ini. Nagakahulugan ini sang pagbagsak sang ani sang humay tubtob 4,641 metriko tonelda, katumbas sang 3,017 metriko tonelada nga bugas, kada tuig. Suno sa mga mangunguma, ang nagakadula nga ini bastante na para pakaunon ang ginakabig sang estado nga “food poor” sa mga probinsya sang Bataan, Pampanga kag Aurora sa bug-os nga tuig.

Ginabutang man sa peligro sang mga proyekto nga ini ang nabilin nga ulumhan sa madugay kag masami nga pagbaha tungod nabuhinan sini ang kapasidad sang duta nga suyopon ang tubig-ulan.

Wala labot sa proyekto nga ini, naghimbunanay ang rehimen Marcos kag pinakadalagko nga burges-kumprador para sa panibag-o nga serye sang pagbag-o-gamit sang duta pang-agrikultura sa rehiyon. Lakip diri ang 290 ektarya nga mga ulumhan nga butangan sang mga proyektong residensyal-industriyal nga Crescendo sang Ayala Lanc Inc; mga ulumhan sa higad sang expressway nga plano nga patindugan sang mga komersyal nga tindahan sang SM Prime; kag ang 200-ektarya sa Tarlac City nga ikumbert padulong sa “economic zone” sang Aboitiz Infracapital.

Suno sa KMP, pagsugal sa kasegurohan sa pagkaon sang pungsod kag pagbutang sa peligro sang minilyon ka Pilipino sa mga kalamidad ang pagpahanugot sa mga korporasyon nga hawanan ang mga dutang pang-agrikultura.