NHadton Marso 24-28, nagtindog hin protesta nga kampo an mga parag-uma tikang ha Central Luzon ha atubangan han Department of Agrarian Reform ha Quezon City agud ipadangat an makusog nira nga pagtipa ha hiluagan nga kumbersyon ngan panlupot han tuna ngan pasismo han estado ha rehiyon. Ha sakob han lima kaadlaw, ginpangunahan han Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP) an mga programa ngan diskusyon, kaupod an ira mga tagasuporta tikang ha magkalain-lain nga demokratiko nga sektor. Ginhuman an kampuhan pinaagi han pagpartisipar ha protesta ha Liwasang Bonifacio agud papagbatunon hi Rodrigo Duterte ha iya mga krimen kontra ha katawhan. Ha urhi nga gab-i han kampuhan, nagtayok hira han mga kandila para ha mga biktima han diri mamenos ha 22 nga masaker ha ranggo han mga parag-uma han rehimen Duterte, kadungan han mga biktima hini ha buwa nga gerra ha druga.

Gintatawag nga Rice Granary han Pilipinas an Central Luzon tungod ha hitaas nga produksyon hini han bugas (20% ha bug-os nga nasud). Ini an mayda pinakahiluag nga erya para ha produksyon han humay (705,078 ektarya) ngan may pinakahitaas nga ani nga 5.13 metriko tonelada kada ektarya.

Ha naglabay nga mga dekada, yukut-yukot kaektarya hin kahagnaan an ginkumbert para ha residensyal, komersyal ngan industriyal nga paggamit. Ginkurusuban liwat an rehiyon han mga proyekto nga pan-imprastraktura, kadam-an higluag nga kalsada, nga nagresulta ha pagpalayas ha mga parag-uma ngan pagkahibang ha mga tuna nga umhanan. Ha datos han estado, naibanan hin tubtub 29% an lupgop nga erya han mga umhanan ha rehiyon giutan han 1991 ngan 2012, ha tantos nga haros 9,000 kaektarya kada tuig. Giutan naman han 2012 ngan 2022, dugang nga 82,269 kaektarya pa han mga umhanan an nawara, katugbang han 18.44% ha kabug-usan nga agrikultural nga katunaan ha rehiyon.

Sigon ha KMP, gintatratar han gubyerno an Central Luzon komo blangko nga papel, para ha pan-imprastraktura ngan mga real estate nga proyekto. Ginsukna nira an destroso nga dara ha pakabuhi ngan kalibungan han programa nga Build Better More (2023-2028) han rehimen Marcos, nga pagpapadayon ha Build, Build, Build (2017-2022) han rehimen Duterte. Disi-syete ha kabug-usan nga 149 nga “flagship project” hini aada ha Central Luzon. Dose hini pan-transportasyon nga imprastraktura (erport ngan kalsada) ngan natikangan na an konstruksyon han walo. Waray pa iglakip an New Clark City, usa nga higante nga proyekto nga naglulupgop hin haros 10,000 kaektarya, ha gin-ngaranan nga mga “flagship project” bisan kun aada na ini ha proseso han implementasyon.

Subay ha datos han gubyerno hadton 2022, nakaalutaga hini nga mga proyekto an 99% han ₱1.54 katrilyon nga pamumuhunan nga iginbubuhos ha rehiyon. An 56% hini nga pamumuhunan langyaw nga utang (gintawag nga “official development assistance” tikang ha Japan) ngan 41% nakapailarum ha public-private partnership nga pamaagi o pakigsosyo ha dagko nga burgesya nga komprador.

Duha ha “flagship project” han rehimen an Central Luzon Link Expressway (CLLEX) ngan North Luzon East Expressway (NLEE). Sugad han nahiuna nga mga expressway, nagligis ini ha mga kahagnaan. Ginpopondohan han langyaw nga pautang tikang ha imperyalista nga institusyon nga JICA an pareho nga proyekto.

Ha pag-aram han KMP, inabot ha 704 kaektarya han mga umhanan an mawawara tungod hini nga mga proyekto. Magreresulta ini ha pagbagsak han ani nga humay hin tubtub 4,641 metriko tonelada, katugbang han 3,017 metriko tonelada nga bugas, kada tuig. Sigon ha mga parag-uma, ini nga pag-iban sadang agud pakaunon an ginkukunsidera han estado nga “food poor” ha mga prubinsya han Bataan, Pampanga ngan Aurora ha bug-os nga tuig.

Iginbubutang liwat hini nga mga proyekto ha peligro an nasasalin nga umhanan ha tag-iha ngan agsub nga pag-apo tungod kay naibanan hini an kapasidad han tuna nga supsupon an tubig-uran.

Labot hini nga mga proyekto, nagkonsabuhay an rehimen Marcos ngan pinakadagko nga burgesya kumprador para ha panibag-o nga serye han kumbersyon han agrikultural nga katunaan ha rehiyon. Kalakip dinhi an 290 kaektarya nga umhanan nga bubutangan han proyekto nga residensyal-industriyal nga Crescendo han Ayala Land Inc., mga umhanan ha ligid han expressway nga plano tindugan han mga komersyal nga tindahan han SM Prime; ngan an 200 kaektarya ha Tarlac City nga igkukumbert ngadto ha “economic zone” han Aboitiz Infracapital.

Sigon ha KMP, paghuygo ha kaseguruhan ha pagkaon han nasud ngan pagbutang ha peligro han milyun-milyon nga Pilipino ha mga kalamidad an pagtugot ha mga korporasyon nga hawanon an agrikultural nga katunaan.