Idi Marso 24-28, nagitakder ti kampo ti protesta dagiti mannalon manipud iti Central Luzon iti sango ti Department of Agrarian Reform idiay Quezon City tapno ipadanon ti nainget a panagsupyat da iti nasaknap a panagsukat-usar ken panagkamkam ti daga ken pasismo ti estado iti rehiyon. Iti unos ti lima nga aldaw, inyuna ti Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP) dagiti programa ken diskusyon, kadwa dagiti tagasuporta da manipud iti nadumaduma a demokratiko a sektor. Lineppas da ti kampuhan babaen ti panagdar-ay iti protesta idiay Liwasang Bonifacio tapno pagsungbaten ni Rodrigo Duterte kadagiti krimen na laban iti sangkataw-an. Iti maudi a rabii ti kampuhan, naggangat da kadagiti kandila para kadagiti biktima ti rehimen Duterte a saan a bumaba iti 22 a masaker iti intar ti mannalon, kagiddan dagiti biktima daytoy iti peke a gera iti droga.

Maaw-awagan ti Central Luzon kas Agamang ti Bagas ti Pilipinas gapu iti nangato a produksyon daytoy ti bagas (20% iti intero a pagilyan). Daytoy ti kalawaan nga erya para iti produksyon ti pagay (705,078 ektarya) ken addaan kangatwan nga ani a 5.13 metriko tonelada kada ektarya.

Iti napalabas a dekada, rinibo nga ektarya dagiti kapagayan ti napagbalin a residensyal, komersyal ken industriyal. Nalapunos met ti rehiyon kadagiti proyekto nga imprastruktura, kaadwan ket nalalawa a kalsada, a nagresulta iti panangpapanaw kadagiti mannalon ken panangdadael kadagiti daga a pagtatalonan. Iti datos ti estado, nakissayan agingga 29% ti sakupen nga erya dagiti kataltalonan iti rehiyon iti baet ti 1991 ken 2012, iti tantos a dandani 9,000 ektarya iti tinawen. Iti baet met ti 2012 ken 2022, nayon 82,269 ektarya pay a kataltalonan ti napukaw, kabatog ti 18.44% iti kabuklan a daga a pang-agrikultura iti rehiyon.

Segun iti KMP, ibilbilang ti gubyerno ti Central Luzon kas blangko a papel para iti imprastruktura ken dagiti proyekto a real estate. Dinillaw da ti perdi nga itunda iti pagbiagan ken ekolohiya ti programa a Build Better More (2023-2028) ti rehimen Marcos, a katuloy ti Build, Build, Build (2017-2022) ti rehimen Duterte. Sangapulo ket pito iti kabuklan a “flagship project” daytoy ket adda idiay Central Luzon. Sangapulo ket dua kadagitoy ket imprastruktura a pangtransportasyon (eropuerto ken dalan) ken walo ti narugianen ti konstruksyon na. Ti New Clark City, maysa a higante a proyekto a sumaksakop ti dandani 10,000 ektarya, ket saan a nairaman kadagiti nainaganan a “flagship project” uray daytoy ket addan iti proseso ti implementasyon.

Segun iti datos ti gubyerno idi 2022, nakalatang kadagitoy a proyekto ti 99% ti ₱1.54 trilyon a puonan a maibubuyat iti rehiyon. Ti 56% kadagitoy a puonan ket gangannaet nga utang (naawagan nga “official development assistance” manipud iti Japan) ken 41% ket nakaipasidong iti iskema a public-private partnership wenno pannakisugpon iti dadakkel a burgesya komprador.

Dua kadagiti “flagship project” ti rehimen ti Central Luzon Link Expressway (CLLEX) ken North Luzon East Expressway (NLEE). Kas kadagiti immuna nga expressway, inatalan dagitoy dagiti kapagayan. Ti agpada a proyekto ket pondoan ti gangannaet a pautang manipud iti imperyalista nga institusyon a JICA.

Iti panagadal ti KMP, dumanon iti 704 ektarya dagiti kataltalonan ti mapukaw gapu kadagitoy a proyekto. Agresulta daytoy ti panagtennag ti apit ti pagay agingga iti 4,641 metriko tonelda, kabatog ti 3,017 metriko tonelada iti tinawen. Segun kadagiti mannalon, daytoy a maikissay iti apit ket makaanay tapno pakanen ti ibilbilang ti estado a “food poor” wenno makurkurangan ti taraon kadagiti prubinsya ti Bataan, Pampanga ken Aurora iti makatawen.

Ipegpeggad met dagitoy a proyekto ti natedtedda a pagtatalonan kadagiti napaut ken masansan a panaglayus gapu ta kinissayan dagitoy ti kapasidad ti daga a sagepsepen ti danum a tudo.

Malaksid kadagitoy a proyekto, nagkumplot ti rehimen Marcos ken dagiti kadakkelan a burges-kumprador para iti baro a serye ti panagsukat-usar ti daga a pang-agrikutura iti rehiyon. Kabilang ditoy ti 290 ektarya dagiti kataltalonan a maiyaplagan ti proyekto a residensyal-industriyal a Crescendo ti Ayala Lanc Inc; dagiti kataltalonan iti igid ti expressway a plano a maipatakderan kadagiti komersyal a pagtagilakuan ti SM Prime ken ti 200-ektarya idiay Tarlac City a maaramid nga “economic zone” ti Aboitiz Infracapital.

Segun iti KMP, ti panangpalubos kadagiti korporasyon nga usatan dagiti daga a pang-agrikultura ket panangisugal iti seguridad iti taraon ti pagilyan ken panangipeggad iti minilyon a Pilipino kadagiti didigra.