Ha mga parupangisda ngan parag-uma nga naukoy hirani ha mga base militar ngan ginlalansaran han mga war games han US, diri usa nga hirayo nga posibilidad an imperyalista nga gerra. Yana pa la, nahiaaguman na nira an kasamukan ngan destroso nga dara hini ha ira pakabuhi ngan komunidad.

Kalakip ini ha damo nga nahisadokumento han 35-katawo nga delegasyon tikang ha US nga linibot ha mga komunidad hirani ha mga base militar o EDCA site hadton Nobyembre. Ha sakob hin duha kasemana, burublag nira nga ginlibot an Cagayan Valley, Ilocos, Central Luzon, Cagayan de Oro, Marawi City ngan Cebu City. Kinadto liwat hira ha mga lugar diin agsub nga ginlalansar an hiluagan nga war games sugad han Balikatan.

Ginkadto han delegasyon an Pilipinas ha butnga han natikabuylo nga militarismo han rehimen Trump ha Asia. Ha naglabay nga duha katuig la, nag-istak an US hin mga long-range missile ha Pilipinas, nag-anunsyo hin pagtindog han mga pabrika han bala ngan drone, ngan nag-abre hin damo pa nga lokasyon para magin istakan, outpost ngan duongan han mga tawuhan ngan barko nga Amerikano. Naglansar hin waray hunong nga mga war games, naghimo hin mga live-fire exercises ha kadagatan ngan simulado nga mga kombat opensiba ngan depensiba.

Ha mga komunidad nga ginkadto han delegasyon, maaram an mga residente nga an mga base militar ngan war games nagbubutang ha ira ngan ha Pilipinas ha sentro han gerra nga imperyalista giutan han US ngan China. Gin-amin mismo han mga upisyal han US nga an mga EDCA site direkta nga nakasumpay ha “depensa han US ha Taiwan.” Ginduso hini nga mga upisyal nga “igbaligya” han US an mga EDCA site ha Taiwan komo “non-weaponry support service” han nasud.

Tinuod nga destroso ha simulado nga gerra

“Kahuna namon gerra na,”an agsub nga sering han mga residente nga nainterbyu han delegasyon ha mga baryo ha Cagayan Valley. Damo ha ira an natitigdaan nala ha tigda nga pag-abot han langyaw nga tropa, dagko nga sarakyan ngan mag-aringasa nga edro ha ira lugar kada mayda war games an US.

“Waray pahimatngon. Waray nasering kun ano an mahitatabo, o kun ano kaiha,” estorya han nainterbyu han delegasyon. Tigda nga napapahunong an ira pakabuhi agud tagan-dalan an mga “simulasyon” han pag-atake han tropa tikang ha kadagatan. Naabot an mga maniobra nga pankombat han tropa ha mga dalan, umhanan, pangisdaan ngan bakuran.

Baga hin nakapriso an mga residente ha kada tagsa nira nga mga balay samtang “narumpagas” an “simulado nga gerra” ha gawas han ira mga kabalayan. Waray ayuda para makalahutay hira ha matag-adlaw. Waray kumpensasyon ha mga adlaw nga diri hira nakakapagpakabuhi. Kahuman han “gerra,” nagbibilin pa an mga tropa hin basura nga basyo han bala ngan iba pa pa nga amunisyon ha mga baybayon, diin nag-uuyag an mga bata.

Peligro ha kadagatan

Direkta nga ginbubutang ha peligro han presensya han US ngan mga war games hini an mga parupangisda nga Pilipino. Hini la nga Disyembre, naglansar an US hin sagunson nga maritime cooperative activity (MCA) komo “power projection” (pagparayaw) ha gin-aawayan nga mga isla ngan pormasyon ha South China Sea. An syahan (Disyembre 9-10) ginhimo ha weste han Zambales, hirani ha tradisyunal nga pangisdaan han Scarborough Shoal. Nagpalupad dinhi an US ngan magkalain-lain nga klase han jetfighter ngan nagparada han higante nga aircraft carrier nga USS Rafael Peralta.

Ginkunsidera han China an aktibidad komo probokasyon nga nagpahitaas han tensyon ha kadagatan. Nagresulta ini ha gitgitay giutan han mga pwersa nga Chinese ngan Pilipino hadton Disyembre 11-12, diin nahiamong an pira nga parupangisda nga Pilipino.

Gin-gamit han US an insidente agud tagan-rason an dagmit nga paglalansar han kasunod nga MCA (Disyembre 15-16). Ginpadara hini an USS Robert Smalls, usa nga guided-missile cruiser, agud paypayan an binuto nga gitgitay ngan pagawason nga “tagapagtalwas” hira han Pilipinas. Ini nga serye han mga insidente parte han mas hiluag nga padron han panunulsol han US, pagbulos nga baton han China ngan panhibang han pakabuhi ngan kaupayan han mga parupangisda nga Pilipino.