Sa mga mangingisda kag mangunguma nga nagapuyo sa mga base militar kag ginahiwatan sang mga war games sang US, indi malayo ang posibilidad sang imperyalistang gyera. Subong pa lang, ginaantus na nila ang kagamo kag halit nga dala sini sa ila palangabuhian kag komunidad.

Kalakip ini sa madamo nga gin-dokumento sang 35 ka tawo nga delegasyon halin sa US nga nagtiyog sa mga komunidad malapit sa mga base militar ukon EDCA site sadtong Nobyembre. Sa sulod sang duha ka semana, separado nila nga gintiyog ang Cagayan Valley, Ilocos, Central Luzon, Cagayan de Oro, Marawi City kag Cebu City. Nagkadto man sila sa mga lugar kon diin masami ginahiwat ang malaparan nga war games kaangay sang Balikatan.

Ginkadto sang delegasyon ang Pilipinas sa tunga sang naga-arangkada nga militarismo sang rehimen Trump sa Asia. Sang nagligad nga duha lang ka tuig, nagtambak ang US sang mga long-range missile sa Pilipinas, nag-anunsyo sang pagtukod sang mga pabrika sang bala kag drone, kag nagbukas sang madamo pa nga lokasyon para mangin tambakan, outpost kag dulungkaan sang mga tinawo kag barkong Amerikano. Naglunsar ini sang wala-puas nga war games, nagpatigayon sang live-fire exercises sa kadagatan kag simulado nga mga kombat opensiba kag depensiba.

Sa mga komunidad nga ginkadtuan sang delegasyon, nakahibalo ang mga residente nga ang mga base militar kag war games nagabutang sa ila kag sa Pilipinas sa sentro sang gyerang imperyalista sa tunga sang US kag China. Gin-ako mismo sang mga opisyal sang US nga ang mga EDCA site direkta nga nakaangot sa “depensa sang US sa Taiwan.” Ginaduso sang mga opisyal nga ini nga “ibaligya” sang US ang mga EDCA site sa Taiwan bilang “non-weaponry support service” sang pungsod.

Matuod nga kahalitan sa simulado nga gyera

“Abi namon gyera na,” ang kinaandan nga hambal sang mga residente nga na-estorya sang delegasyon sa mga baryo sa Cagayan Valley. Madamo sa ila ang nagakakibot na lang sa gulpi nga pagdagsa sang dumuluong nga tropa, mga dalagko nga salakyan kag magahod nga eroplano sa ila lugar kada may war games ang US.

“Wala sang warning. Wala sang naghambal kon ano ang mga matabo, ukon kon ano ka lawig,” panaysayon sang na-estorya sang delegasyon. Gulpi nga mauntat ang ila palangabuhian agud hatagan ligwa ang mga “simulasyon” sang pagsalakay sang tropa halin sa kadagatan. Nagalab-ot ang mga maniobra pangkombat sang tropa sa mga dalan, ulumhan, pangisdaan kag ugsaran.

Daw napriso ang mga residente sa ila matag-balay samtang “nagaragasa” ang “simuladong gyera” sa guwa sang ila mga pwertahan. Wala sang ayuda para makatibawas sa adlaw-adlaw. Wala sang kumpensasyon sa mga adlaw nga indi sila makatrabaho. Pagkatapos sang “gyera,” nagabilin pa ang mga tropa sang basura nga basiyo sang bala kag iban pa nga amunisyon sa mga baybay, kon diin nagahampang ang mga bata.

Peligro sa kadagatan

Direkta nga ginabutang sa peligro sang presensya sang US kag mga war games sini ang mga mangingisda nga Pilipino. Sining Disyembre lang, naglunsar ang US sang asod-asod nga maritime cooperative activity (MCA) bilang “power projection” sa gina-awayan nga mga isla kag pormasyon sa South China Sea. Ang una (Disyembre 9-10) ginpatigayon sa nakatungdan sang Zambales, malapit sa tradisyunal nga pangisdaan sang Scarborough Shoal. Nagpalupad diri ang US sang lain-lain nga klase sang jetfighter kag nagparada sang higante nga aircraft carrier nga USS Rafael Peralta.

Ginakabig sang China ang aktibidad bilang probokasyon nga nagapataas sang tensyon sa kadagatan. Nagresulta ini sang gitgitanay sa tunga sang pwersang Chinese kag Pilipino sadtong Disyembre 11-12, kon diin imbolbado ang pila ka mangingisda nga Pilipino.

Gingamit sang US ang insidente para hatagan sang rason ang madasig nga paglunsar sang masunod nga MCA (Disyembre 15-16). Ginpadala sini ang USS Robert Smalls, isa ka guided-missile cruiser, para paypayan ang naglupok nga gitgitanay kag pagwaon nga sila “tigluwas” sang Pilipinas. Ang serye sang mga insidente nga ini kabahin sang mas malapad nga padron sang pagpangsulsol sang US, balos-sabat sang China kag kahalitan sa palangabuhian kag kaayuhan sang mga mangingisda nga Pilipino.