Nagmartsa sa Mendiola ang mga progresibo nga grupo sadtong Hunyo 8 agud kundenaron ang 25 ka tuig nga pagpaantus sang Electric Power Industry Reform Act (EPIRA) sa minilyon ka Pilipino. Sa idalum sang layi nga ini, nangin ikatatlo ang Pilipinas sa may pinakamahal nga kuryente sa bug-os nga Asia.

Ginpasar ang EPIRA sadtong Hunyo 8, 2001 sa atubang sang sadto mataas nga presyo sang kuryente, kag indi malig-on nga suplay. Ginasiling nga ang katuyuan sini amo ang panubuon ang presyo paagi sa kumpetisyon, pagseparar sang generation, transmission, distribution, kag supply, kag pagresolbar sang dako nga utang sang National Power Corporation (NAPOCOR).

Gintukod ang NAPOCOR bilang korporasyon nga pang-gobyerno sadtong 1936 agud magtukod kag magpadalagan sang mga pasilidad sang kuryente, ilabi na sa mga baw-ing nga lugar. Pag-abot sang Disyembre 2000, naglab-ot sa ₱900 bilyon ang utang sini, tungod nagsulod ini sa mga kasugtanan nga pabor sa mga pribado nga kumpaniya (gintawag nga mga independent power producers) sadtong panahon sang rehimen Ramos. Sa idalum sang mga kontrata nga ini, obligado ang NAPOCOR nga bayaran ang 70–100% sang kuryente bisan 20–40% lang ang aktwal nga nagamit. Dugang pa diri, ginsabat sini ang gasto sa lana kag paghulag sa bayluhanay sang piso kag dolyar, nga labi pa nga nagpalala sa pagkapierde.

Sadtong 2002, napilitan nga rebisahon ni Gloria Macapagal-Arroyo ang mga kontrata nga ini tungod sa lapnagon nga protesta. Dugang diri, tungod sa dako nga utang kag presyur halin sa Asian Development Bank, World Bank, kag Japan Bank for International Cooperation, lubos nga napasar bilang layi ang EPIRA.

Sa idalum sang layi, ginapahanugutan ang mga dalagko nga kumpaniya nga magapanag-iya sang mga kumpaniya nga para sa produksyon kag distribusyon sang kuryente. Kadam-an sa mga planta nga nagaprodyus sang kuryente ginauyatan sang mga dalagko nga burgesya kumprador kasubong nanday Ramon Ang, Enrique Razon, Manny Pangilinan, mga Aboitiz, Ayala kag Lopez. Nagapanguna ang San Miguel Corporation nga may 22.4% sang national grid, sunod ang Aboitiz nga may 21.75 porsyento.

Samtang nagakita ang mga pribado nga kumpaniya, nagapabilin nga mataas ang utang sang NAPOCOR, nga yara sa ₱262 bilyon sadtong Hunyo 2025. Nagamahal man nga nagamahal ang sukot sa tunga sang indi istable nga suplay sang kuryente sa pungsod.

Sampaw-sampaw nga sukot

Sa idalum sang EPIRA, gintukod ang ginatawag nga Wholesale Electricty Spot Market (WESM), kon diin nagabakal ang mga distribyutor sang kuryente. Ginapahanugutan ang mga distribyutor, kaangay sang Meralco, nga ipasa sa mga konsyumer ang ila gasto. Lakip diri ang system loss charge ukon sukot para sa kuryente nga nagakadula tungod sang daan kag guba nga imprastruktura, pagpangawat, kag mga pagkulang sa pagdumala. Sa amo sini nga sistema, nagabayad ang mga konsyumer para sa kuryente nga wala nila magamit.

Dugang nga palas-anon sang mga konsyumer ang 12% Value-Added Tax (VAT) nga ginapatuman indi lang isa ka bes, kundi separado sa kada bahin sang sukot-produksyon, transmisyon, distribusyon, pagmetro, suplay, kag bisan sa system loss charge.

Ginpalig-on man sang EPIRA ang cross-subsidy scheme kon diin ang mga konsyumer, imbes nga ang gobyerno, ang nagasabat sa subsidyo para sa mga imol kag iban pa nga dapat ginasabat sang estado kaangay sang diskwento sa senior citizen, pagbayad sang utang sang NAPOCOR kag iban pa. Ang mga ini ginapasa bilang “pass-through charges” ukon mga balayran nga ginakolekta sang mga kumpaniya sa distribusyon kasubong sang Meralco para sa lain-lain nga ahensya kag power suppliers.

Pakig-away para sa makamasa nga serbisyo

Kinahanglan nga padayon nga ibuyagyag kag ibasura ang EPIRA, nga wala sang dala kundi pag-antus kag kahalitan sa pumuluyo kag sa ekonomiya sa nagligad nga 25 ka tuig. Tubtob nga ginauyatan sang mga dalagko nga kumpaniya sang burgesya ang estratehikong industriya nga ini, wala sang mabag-o sa ginaantus nga mahal kag palpak nga serbisyo sa kuryente. Ang away para ibasura ang EPIRA kabahin sang mas malapad nga pakig-away sa pribatisasyon, deregulasyon, kag liberalisasyon nga ginpatuman sang International Monetary Fund kag World Bank pila ka dekada na ang nagligad.

Solo ang pagdaog sang demokratikong rebolusyon sang banwa kag pagtukod sang diktadurya sang proletaryado, matuod nga matukod ang industriya sang kuryente nga magaserbe sa pumuluyo. Sa bag-o nga demokratikong gobyerno, igasulong ang pungsodnon nga industriyalisasyon, kon diin tanan nga serbisyo sosyal lakip ang kuryente mangin para sa kapuslanan sang pumuluyo. Kakason ang monopolyo sang mga burukrata kapitalista, mga burgesya kumprador kag dumuluong kapitalista sa mga industriya kag ipaidalum ang mga ini sa pagdumala sang gobyerno sang pumuluyo.