Pagbuhi ni Trump sa imperyalista kag interbensyunistang doktrinang Monroe

,

Sadtong Disyembre 2025, ginpaguwa ni Donald Trump ang National Security Strategy sang imperyalistang US. Ginsundan ini sang pagpaguwa sang National Defense Strategy sadtong Enero 26. Sa pareho nga dokumento, unod ang ginasiling nga “Trump corollary” ukon pagsugpon sa doktrinang Monroe nga nagaduso sang dominasyon sang US sa Western Hemisphere ukon nakatungdan nga bahin sang kalibutan.

Una nga ginpatuman sang US ang “doktrinang Monroe” sadtong 1823 agud idingot sa sadto kolonyalistang mga pungsod nga European ang Latin America, nga gina-angkon sang US bilang kaugalingon nga ugsaran, kag ang mga rekurso kag bentaha bilang iya lang.

Duha ka siglo ang nakaligad, liwat ginbuhi ang doktrina sa ginpasingki nga interbensyon militar sa Latin America. Kaangay sang nauna nga “Roosevelt Corollary” (1904), agresibo nga ginawara-wara ni Trump ang superyor nga kusog militar sang US agud ipiton ang mas mahuyang nga mga pungsod kag alyado sa Latin America, North America kag Europe.

Doktrina sang imperyalistang interbensyon kag agresyon

Ginapayungan sang “Trump corollary” ang subong mga atake, agresyon kag pagpang-ipit sang imperyalismong US sa Western Hemisphere kag iban pa nga bahin sang kalibutan.

Sadtong Enero 3, ginsalakay sang militar sang US ang Venezuela kag gin-abdak ang presidente sini nga si Nicolas Maduro kag asawa niya nga si Cilia Flores sa pagtilaw nga paluhuron ang soberanong gobyernong Chavista kag agawon ang rekurso nga lana sang pungsod. Sadtong Enero 29, nagdeklarar si Trump sang “national emergency” angot sa Cuba kag ginmando ang pagpatuman sang dugang nga taripa sa mga pungsod nga nagasuplay diri sang lana. Kadungan sini ang mga pagpamahog niya sang pagpatuman sang pareho nga mga mapintas nga sangsyon sa Colombia, Nicaragua, Mexico kag iban pa nga mga pungsod nga nagapakig-baligyaanay sa Russia kag China.

Wala pa nakapungko sa pwesto, nagpamahog na si Trump sadtong 2024 nga salakayon ang Panama kon indi sini “ibalik” sa US ang kontrol sa Panama Canal. Tungod sa grabe nga presyur, nagpaguwa ang Korte Suprema sang Panama sadtong Enero sang mando para palayason ang mga kumpaniyang Chinese sa alagyan kag ibaligya ang mga pasilidad diri sa BlackRock, ang pinakadako nga Amerikano nga kumpaniya sa pinansya.

Sadto man Enero, ginpahog ni Trump ang walo ka mga pungsod nga myembro sang NATO nga papanaugan niya sang tubtob 25% nga taripa ang mga eksport sang mga ini kon padayon nila nga pamatukan ang plano sang US nga “baklon” ang Greenland halin sa Denmark. Plano sang US nga himuon nga base militar ang bug-os nga isla kag ipwesto diri ang nanari-sari nga misayl para sa depensa sang US (ginatawag nga Golden Dome) halin sa mga “atake sang China, Russia, North Korea kag Iran.” Napaatras si Trump pagkatapos nagpamahog ang mga pungsod European nga magbalos kag magpatuman sang mataas nga taripa sa mga produkto nga Amerikano. Naghimo man sang tikang ang amo nga mga pungsod para mas malaparan nga makig-baligyaanay sa China.

Guwa sa Western Hemisphere, tayuyon ang henosidyo, pagpang-gyera kag pagpanulsol sang gyera ni Trump, lakip ang Palestine, sa awtonomos nga rehiyon sang Rojava sa Syria, Iran, Russia kag iban pa. Sa Asia, ginawara-wara niya ang gahum militar sang US sa mga dalagko nga mga war games kag nagadako nga presensya sa rehiyon. Gamit ang Pilipinas bilang lunsaran, wala-pugong ang mga operasyon nabal sang US sa South China Sea para garit-gariton ang China kag hangkaton ini nga makig-gyera.

Pagkarumpag sang ilusyon sang “international rules-based order”

Lubos na nga ginbuhian ni Trump ang pakuno-kuno nga nagaluntad ang isa ka “internasyunal nga kaayusan nga nakabase sa mga pagsulundan” kag nga ini ginatib-ong sang US. Sa isa ka pagpulong sang mga lider sang mga kapitalistang pungsod sadtong Enero 20, gindeklarar sang mga alyado sang US nga “patay na” ang amo nga kaayusan.

Sa tabon sang “America First” (Una anay ang Amerika), ginpirmahan niya ang mando nga paatrason ang US sa 66 ka internasyunal nga organisasyon kag kasugtanan sadtong Enero 6. Lakip sa mga ini ang 31 ka ahensya sang United Nations (UN). Nangin pinal man ang pag-atras sang US sa World Health Organization sadtong Enero 22. Gin-untat sang US ang paghatag sang pondo sa mga ini nga nagresulta sa madamuan nga pagsira sang mga opisina kag nagbutang sa UN sa bibi sang pagkawasak. Gintukod ni Trump ang “Board of Peace” nga ang una nga katungdanan amo ang himuon nga direkta nga kolonya sang US kag Israel ang Gaza.

Sa sulod sang US, ginagamit man ni Trump ang “America First” batuk sa kuno “lapnagon nga migrasyon” sang mga “kriminal” kag “iligal nga dumuluong.” Ginahatagan rason sini ang pasistang kampanyang kontra migrante, imigrante kag bisan ang kaugalingon nga pumuluyo nga pwersa nga ginabilanggo kag ginapalayas halin sa pungsod. Nagtuga ini sang grabe nga kagamo kag kalakasan, nga ginsabat naman sang nagalapad nga paghiliusa sang pumuluyong Amerikano.

Pagbuhi ni Trump sa imperyalista kag interbensyunistang doktrinang Monroe